Hayalinde kaybolan şehir vardı!..

Tanıklık, mücadele ve mağduriyetler koşut olarak ilerleyen süreçlerdir. Bugün üçünü bir arada yaşayan bir değerimizi daha kaybetmenin üzüntüsüyle yazıyoruz.Mehdi Zana’dan söz ettiğimizi anladınız. Mehdi Zana, Diyarbakır eski Büyükşehir Belediye Başkanlığını 1977-1980 yılları arasında yapmıştı...

Silvan’ın eski terzilerinden de olan Mehdi Zana, Leyla Zana’nın eşiydi. Zana, aslen Batman Çayı’nın haritadan sildiği Elmedina’dandı. 15 Yıl önce onunla yaptığımız görüşmeden Elmedina’yı öğrenmiştim. “Yüz Yüze Batman” kitabımda da Kürt politikacı Zana’nınElmedina’yı ve eski Batman’ı değerlendiren görüşlerine yer vermiştim…

YETİZ DE ZANA İLE YAKIN ARKADAŞTI

‘Gürdili’ aşiretinden İmadettinYetiz Hoca da Mehdi Zana ile yakın arkadaştı.

İki sima da uzun yıllar Kürt siyasetinde ön sıralarda yer alan, bu coğrafyanın bilinen isimleriydi.

15 Yıl öncesinde bu iki isimle hem bu şehrin dününü hem de Elmedina’yı uzun uzadıya konuşmuştuk.

‘Gürdili’ lakaplı İmadettin Yetiz Hoca’yı da uzun bir süre önce kaybettik.

Hafta sonu da Diyarbakır eski Büyükşehir Belediye Başkanı Zana, yaşama veda etti.

Bir döneme tanıklık yapan Zana, Elmedina’yı en canlı şekilde anlatmıştı bize.

1977-1980 Yılları arasında Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığını yapan isim; Elmedinalı Mehdi Zana’ydı.

Zana, en sıkıntılı süreçte, yani darbe öncesinde Diyarbakır gibi büyük bir şehrin belediye Başkanlığını yapmıştı.

1980 Darbesinde 16 yıl süreyle cezaevinde kalan Zana, uzun yıllar İsveç’te yaşamını sürdürmüştü. 2004 Yılından sonra ülkeye dönüş yaptı ve sık sık Diyarbakır’da, Batman ve Silvan ilçesinde eski dostlarıyla bir araya geldi.

Geçmişte yaşanan o sıkıntılı süreci üzüntüyle, bazen de öfkeyle anlatıp bizlerle paylaşmıştı.

BİR DÖNEMİN BİLİNÇLİ TANIĞIYDI

Ama onun hayalinde hep unutamadığı kaybolan şehir vardı.

O da Elmedina’ydı.

15 yıl öncesiydi.

Bir gün ‘Gürdili’ lakaplı İmadettin YetiZ Hoca ile Batman’ın gastronomide bir numara olan Çömçe Lokantası’nda yollarımız kesişti.

Mehdi Zana, toplam 16 yıl 7 ay kaldığı hapis yaşamında çok Elmedina’dan söz etmişti.

Babasının 1923 yılına kadar Elmedina’da kaldığını söylemişti bize.

‘Yüz Yüze Batman’ kitabında Mehdi Zana, Elmedina’yı anlatırken duygulanarak, boğazı düğümlenerek babasının anlattıklarını bize aktarmış, o süreci de dün gibi anlatmıştı bize.

Aslen Elmedinalı olduklarını söyleyen Zana, Elmedina’nın bir kültür mozaiği oluşturduğunu belirterek:“Elmedina sadece Sünnilerin kaldığı bir yer değildi. Süryaniler, Ezidiler ve hatta Ermenilerin yaşadığı şehirdi.Elmedina, Batman Çayı suları altında kalmadan önce genelde o coğrafyada oturan vatandaşların çoğu geçimlerini tarımdan sağlardı. Elmedina’ya yakın bölgede, halen ‘eski değirmen bölgesi’ dediğimiz mevkide arazilerimiz vardı. Tabii o arsa ve arazilerin çoğu su altında kaldı. Tapu ve kayıtlar da yıllar öncesinde Beşiri ilçesi olarak bilinen Siirt’in eski Kubin köyüne gönderilmişti.Kobin’in günümüzde Beşiri ilçesi adını aldı” diye anlatmıştı hüzünlenerek.

BATMAN 5 BİN NÜFUSLUYDU

Mehdi Zana, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı dönemindeki sıkıntılı süreçte dönemin Başbakanı Süleyman Demirel’den bazı projelere destek almak için günlerce başkentte kaldığını söylemişti.

“O dönemler Diyarbakır’a toplu taşımacılıkta rahat bir nefes aldıracak yurt dışından otobüsler getirdik. Herkesin gözü bizdeydi. Belediye gelirleri yetersizdi. Diyarbakır’dan Ankara’ya gittiğimde dönemin Başbakanı Süleyman Demirel’in kapısında kalıyordum, çünkü randevu almakta zorlanıyordum.Her çıkışta Demirel beni görünce; ‘Mehdi Zana, hayırdır, ne için Ankara’ya geldin yine?’ demişti.

Demirel’e imkanlarımızın kısıtlı olduğunu söylüyordum ama o bizi dinlemiyordu.

Daha çok batıdaki büyük şehirler ön planda olurdu maalesef.

Ankara’da o dönemin politikacılarıyla anıları vardı Zana’nın.

Fakat doğduğu Silvan ilçesinde de uzun yıllar terzilik yapan Zana, 1950’li yılların başında, o zamanlar Batman Petrolspor ile Silvanspor arasındaki özel maçı da unutmamıştı.

Zana, ‘Yüz Yüze Batman’ kitabında aynen şunları anlatmıştı:

“O dönemler sadece Batman Çayı yatağında Elmedina suları altında kalmamıştı. Bıçakçı olarak bilinen Kerike köyünün yakınından geçen, tarihi GireMigrohöyününden önünden, yani suyla komşu olan Batman-Silvan karayolu geçerdi.Hiç unutmuyorum, özel maç için Silvanspor ile Batman’a gelmiştik. Sel suları yine yolu kapatmıştı. Karayolları yolu açmak için yeni bir güzergah açmıştı. Karayolları ekiplerinin tahliye işleminden sonra Batman’a ulaştık.

Batman o zamanlar beldeydi. Henüz ‘ilçe’ olmamıştı. 5 bin nüfuslu şirin bir petrol kasabasıydı. Amerikalıların da kaldığı, TPAO yerleşkesinin ortasındaki halen günümüzdeki stadı unutmuyorum.Sanırım Batman Petrolspor ile Silvanspor, özel maçta berabere kalmıştı. O maç aynı zamanda Batman’a olan ilk seyahatimdi.O dönemlere kadar Batman, Elmedina ve Silvan’da geçen yaşamımı ‘Çarşıya Siliva’ adlı kitabımda da değerlendirdim.”

Mehdi Zana konuşurken, yakın arkadaşı İmadettinYetiz’in, Batman’a olan tutkusu ve Batman’a olan ilgisini de şöyle anlatmıştı bize:

“Biz aslen Kurtalan ilçesine yakın Gürdili aşiretindeniz. Batman’ın ilk medreseli imamlarından sayılırım. 1954 Yılına kadar Arapçadan Kürtçe’yi tercümeyi medreseden öğrendim.Aydınkonak köyü, yani Korik dediğimiz bölge varken Batman Ovası’nda o zaman DDY Gar İstasyonu bulunuyordu. Tek ulaşım da tren idi.1978 yılında Akuba köyünden Batman’a geldim. Dönemin Bayındırlık Bakanı Şerafettin Elçi’ydi. O’nun sayesinde kadrolu olduk.Batman’da o zamanlar Mehdi Zana, başta olmak üzere ‘Dervişe Sado’ lakabıyla bilinen KDP’nin önde gelen siması vardı. Onunla sıkıntılı süreçte eski Kürt politikacılarıyla, olsa, bir sürece tanıklık yaptık.”

ZANA ÖNCÜ POLİTİKACILARDANDI

Sohbeti, iki Kürt siyasetçiyle yaptığımız sohbette geçmiş döneme ait o günleri sizlerle paylaşmak için yazmıştık. İyi ki de bu simaları dinlemiş ve onların öykülerini eserimize konu etmişiz.Mehdi Zana, 2000’li yıllardan sonra Batman’a sık sık gelen politikacılardandı. Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı döneminde Batman’dan hiçbir zaman kopmadığının altını çiziyordu ve ekliyordu:

“1980 Darbesi öncesinde Diyarbakır Belediye Başkanıydım. Asfalt hibesi için hemen hemen tüm belediyelerin gözü buradaydı. Belediyelerin çoğu yakıt ihtiyaçlarını, yani asfaltı buradan karşılardı.Konya, Kayseri, Eskişehir ve Malatya gibi şehirler, Batman’dan asfalt ihtiyaçlarını alabilmek için burada günlerce kalırdı. Ben de o belediye başkanları gibi Batman’dan asfalt alabilmek için sürekli dönemin Başbakanı Süleyman Demirel’in kapısını çalardım.O da beni her gördüğünde; ‘Mehdi, hep kapımı aşındırıyorsun. Batman senin ilçen sayılır. Hibe asfaltı kısıtlı da olsa vereceğiz sana” diyordu.

Aslında Mehdi Zana, Silvan’daki yaşamını uzun uzadıya anlatmıştı. Hatta bir kitabını da bana armağan edeceğini söylemişti. Ama sağlığı ve yaşı ilerlemişti. Sağlığı el vermeyince son yıllarda hep hastanede tedavi görmüştü.

Politikanın acımasızca cezalandırıldığı tarihin hem tanığı, hem sanığı hem de en ağır mağduru olmuştu.

Zana’nın Gürdili Hoca Yetiz’le olan sohbetini hiç unutmayacağım.

Çünkü onlar o zorlu dönemin öncü Kürt siyasetçileriydi ve birçok olaya tanıklık yapmışlardı.

O eski siyasetçilerin adlarını yaşatmak için, onlarla ilgili belgeler bulunsa ve kitaplar yazılsa, çünkü onlar için yazılsa azdır.

Allah rahmet eylesin, nur içinde uyu; Bilici olan soyadını Zana ile değiştiren Mehdi Zana, mekanın cennet olsun.

Sağlıkla kalın, Batman Çağdaş’la kalın…