Batman’ın İklim Anatomisi: Suyun Sessiz Kaybı – Buharlaşma ve Evapotranspirasyon

Su denildiğinde çoğu zaman akla ilk olarak yağmur gelir. Yağmur varsa su vardır diye düşünürüz. Oysa doğada suyun bir de sessizce kaybolan tarafı vardır: buharlaşma.

Buharlaşma, suyun sessizce gökyüzüne geri dönmesidir.

Bir yağmur damlası yere düştüğünde her zaman toprağa girmez ya da akarsulara ulaşmaz. Özellikle sıcak bölgelerde suyun önemli bir kısmı tekrar havaya karışır. Bu süreç çoğu zaman gözle görülmez ama etkisi oldukça büyüktür.

Batman gibi yazları çok sıcak ve kurak geçen bir yerde bu süreç daha da belirgindir. Batman için buharlaşma verileri de bunu açıkça göstermektedir.

1975–2024 dönemine ait aylık ortalamalara bakıldığında buharlaşma kış aylarında oldukça düşük seyretmekte, ilkbaharla birlikte hızla yükselmekte ve yaz aylarında zirveye ulaşmaktadır.

Grafikte Temmuz ayı yaklaşık 11 mm ile en yüksek ortalamaya sahip görünürken, Ağustos ve Haziran ayları da çok yüksek değerlerle dikkat çekmektedir.

Bu tablo bize çok net bir şey söylüyor: Batman’da su kaybı yıl boyunca aynı değildir. Özellikle yaz aylarında atmosfer adeta daha fazla su talep etmektedir. Yani mesele sadece ne kadar yağmur düştüğü değildir; düşen suyun ne kadarının elde tutulabildiğidir.

Burada bir kavrama daha değinmek gerekir: evapotranspirasyon. Bu teknik gibi görünen kelime aslında oldukça basit bir gerçeği anlatır.

Evapotranspirasyon, bir yandan toprak ve su yüzeylerinden gerçekleşen buharlaşmayı, diğer yandan bitkilerin terleme yoluyla atmosfere verdiği suyu birlikte ifade eder. Başka bir deyişle, doğadaki toplam su kaybının daha geniş adıdır.

Batman açısından bakıldığında bu durum özellikle yaz mevsiminde daha kritik hale gelir. Baraj göllerinden, sulama kanallarından, çıplak topraktan ve ekili alanlardan su kaybı hızlanır.

Bitkiler büyümek için su kullanırken aynı zamanda bu suyun bir kısmını atmosfere geri verir. Doğal döngünün parçası olan bu süreç, sıcak dönemlerde çok daha yoğun işler.

Sonuçta yağış aynı kalsa bile kullanılabilir su miktarı azalabilir.

Bir başka deyişle sıcaklık arttıkça su daha hızlı kaybolur.

İklim sistemini anlamak için sadece gökyüzüne değil, toprağa da bakmak gerekir. Çünkü yağmur düştükten sonra suyun kaderini belirleyen yer çoğu zaman topraktır.

Hoşçakalın, bilimle kalın.