Next
Esnaf sokağın ışığıdır, mahallenin koruyucusu ve kolaylayıcısıdır. Sabah erken saatlerde kepenk kaldırır, gecenin son saatlerinde dükkanını kapatır.
Batman'ın ilk lokantacılardan lokantacı Siverekli Cuma Yılbaşı ve eski Ticaret ve Sanayi Odası kurucu Başkanı Mahmut Ortaboy’dur. Cuma usta eski mekanında sabah namazıyla birlikte hazırladığı çorbaya davet ettiği şehrin filozoflarıydı. Onlar sabah erken saatlerde kendilerini dışarıda bulan kimsesizlerdi. Cuma usta, sıcak çorbayı o insanlara içirmeden bırakmazdı. O örnek esnaflar, işe öyle başlardı…
Günümüzde maalesef siftah yapamayan, kirasını ödemeyen esnaflar var. Dudak uçuklatan kiralar karşısında şaşkınlığını gizlemeyen bazı esnaflar yakınıyor; “Bizler ekonominin can damarıyız. Sokaklara hayat veririz fakat maalesef şartlar o kadar ağırlaştı ki, artık kiraya çalışır olduk…”
KARDEŞÇE DUYGULARLA YAŞAMAK…
Geçen hafta Ahilik haftası kutlandı.
‘Ahi’ Arapça ‘kardeş’ demektir. Türkçe’ye ‘sevdiği yakını’ anlamında geçmiştir.
Biz de ‘ahilik’ üzerine yazdığımız yazıyı düşünürken; en doğrusunun hepimizin ‘kardeşçe’ yaşadığı o eski günleri ve günlerdeki insanları kısaca anlatmak olacağını düşündük.
Batman’da 60’lardan 90’lara kadar yaşayan herkesin çok şanlı olduğuna inanıyoruz.
Çok şehir böylesine kardeşçe duygularla yaşamıştır.
Bu cümleyi kurmamızın asıl nedeni; koca bir ilçede gözleriyle anlaşan, tanımasa da sıcak bakışlarıyla selamlaşan insanların varlığındandır.
Batman’da herkes yüz ve gözleriyle tanışır.
Batman’ın o dönemlerine baktığımızda her yerde sıcak bakışlar ve sıcak sözlerle karşılaşırız. Batman’ı diğer şehirlerden temel fark, küçücük bir köyün çevreden ve çok uzaklardan gelen insanlarla büyümesidir.
Batman’da buluşan bu insanlar ilişkilerinde tek ölçüt olarak hoşgörüyü ön planda tuttular, ‘İlçe’ büyürken hoşgörü de aynı paralelde büyüdü ve her yer hoşgörülü insanla doldu.
Batman’a yakın ve uzaklardan gelen esnaflar da bu sıcak hoşgörülü ortamın birer parçası oldu.
ŞEHİRLE ÖZDEŞLEŞEN ESNAFLAR
Bu esnafların çoğu Batman’la özdeşletiştiler.
Mahmut Ortaboy’u çoğumuz traktör bayii ve Ticaret-Sanayi Odası’nın kurucusu olarak bilir.
Oysa Batman’ın eski dar sokağındaki ilk lokantanın kurucusu Ortaboy’dur.
Kelle paçacıcı İpek kardeşler, Saray lokantası sahibi Cuma Yılbaşı, fırınının orta yerinde su tulumbası olan, Ulu Camii karşısındaki Diyarbakırlı Kenan usta, oğlu Cengiz, Kadayıf ustası Hüseyin Kara, Kıvırcıklar, Balcı kardeşlerin peron çıkışındaki manav dükkanı, ilk bakkal Hüseyin Pilatin, Mehmet Şirin Bağcı, Şen Bakkaliyesi, Riş, Ammo Nado’nun fırını ve Arıkan’ların sineması, ismini sayamayacağımız daha nice esnafımız kendini Batmanlı adderek Batman’la özdeşleşen esnaflarımızdı.
UNUTAMADIKLARIMIZ…
Vali ve Belediye Başkanvekili Ekrem Canalp ile Esnaf Sanatkarlar Odaları Birliği Oda Başkanının da aralarında olduğu heyet, esnafın ahilik haftasını kutladı.
Oysa Ahilik haftası kapsamında mini bir gastronomi fuarı da düşünülebilirdi.
Batman her yıl gastronomi fuarlarına ev sahipliği yapınca; bu etkinlik de rafa kalkmıştı.
Sözü uzatmadan Batman’ın eski esnaflara getirelim.
Petrolün başkentinde ‘eski esnaflar’ denilince akla gelen ilk isimlerden biri Siverekli Cuma Usta'dır.
Diyarbakırlı kadayıfçı Hüseyin Kara usta da bu şehrin ilk esnaflarındandı.
Batman'ın eski Cumhuriyet meydanında 70’lerde kelle paçalarıyla bilinen İpek kardeşler vardı.
Onlar o dönemin o şirin petrol kasabasındaki ekonominin can damarlarıydılar.
O küçük petrol kasabasında, eski Cumhuriyet alanı, Birinci ve İkinci Cadde’de ne unutulmaz esnaflar vardı.
Dün gibi onları hatırlıyoruz.
Kimden söz etmeyelim ki?
DDY peronunun karşısındaki unutulmayan Urfalı lokantasının işletmecileri de Siverekli Bakır Usta'nın babasıydı.
Batman Ticaret ve Sanayi Odası'nın kurucusu Mahmut Ortaboy'un da 1’inci cadde ile 2’inci Caddeyi birbirine bağlayan eski dar sokakta lokantası vardı.
O esnaflar bir başkaydı.
Evimizin anahtarını emanet edebileceğimiz, güveneceğimiz o esnaflardan kimse kalmadı artık.
Batman ilk lokantacılardan Siverekli Cuma Yılbaşı’nın sohbetlerine ve çevresindeki esnaflara verdiği nasihatleri dün gibi hatırlıyoruz.
Yine Artvinli Abit Direkçi de bu şehrin ilk fırıncılarındandı.
O da sonradan meslek değiştirerek, pastanecilik sektöründe yer edinmişti.
O örnek esnaflar anlatırdı, biz dinlerdik.
NE DE GÜZEL DEYİŞLERİ VARDI
Neler diyorlardı Batman'ın ilk esnafları: “Harama bakma, haram yeme, haram içme, doğru, sabırlı, dayanıklı ol, yalan söyleme, büyüklerinden önce söze başlama, kimseyi kandırma, kanaatkar ol, dünya malına tamah etme, yanlış ölçme, eksik tartma.”
Bu sözleri Artvinli fırıncı Direkçi’den dinlerdik.
Çok güzel bir sözü daha vardı Direkçi’nin…
Onu da hatırlatalım;
“Kendi muhtaç iken bile başkalarına verecek kadar cömert ol.”
Ne güzel değil mi?
Günümüzde acaba bu kuralları ve bu nasihatleri kaç esnaf hatırlatıyor bize?
İlk esnafların uyguladığı kurallara uyulsa hiçbir sorun kalmazdı aslında.
Batman'ın eski esnafları bu geleneğe sahiptiler.
Eskiden yılın ustaları, kalfası ve çıraklarına ödül verilirdi.
Maalesef o gelenek de kayboldu.
ESNAF VARSA HAYAT VARDIR
1’inci Cadde’de yarım asır önce bu şehrin ilk esnafları vardı.
Batman'da ilk lokanta açan Saray Lokantası sahibi Cuma Yılbaşı’nın zırhla hazırlanan kebabı o günden bugüne hâlâ devam ediyor.
Çocukları babadan kalan mesleği sürdürüyor.
Ne mutlu o aileye.
Onlar bir geleneği devam ettiriyor.
Şehirde yeni mekanlar peş peşe açılıyor.
Fakat markalaşan esnafların sayısı iki elin parmak sayısını geçmez.
Batman henüz küçük bir kasaba olduğu dönemlerde; o esnafların kuralları o kadar güzeldi ki...
Örneğin Küçük Sanayi Sitesi’nde bir esnaf kaza yaparsa… Ya da kalbine yenik düşüp yaşama veda ettiğinde; sitede bir günlük yas tutulurdu.
Herkes birbirinin taziyesine gider, acılı ailenin yarasını sarardı.
Yukarıda da değindik, ahilik haftasında bir etkinlik yapıldı ama o etkinlik kapsamında şehrin dününe dair ilk esnafların hikayesi anlatılabilirdi.
Kuşkusuz bu şehir büyüyor ve o eski esnafların artık adını bile hatırlamıyoruz.
Batman'da ilk esnafların adı ne bir caddede ne bir güzergahta ne de bir sokakta var.
Oysa ilk esnafı örgütleyen Oda Başkanlarının adı da yaşatılmalıydı.
Sözü fazla uzatmadan dudak uçuklatan kiralara getirelim.
Hemen her seferinde esnaf temsilcileri, ahilik haftasında esnafın sorunlarını bildiklerini ve çözüm üretebileceklerini söylüyorlar.
Esnafın sorunları orta yerde duruyor.
Kiralar almış başını gidiyor.
Esnaf odaları temsilcileri “Güçlü esnaf, güçlü Batman” sloganıyla sorunları çözmelidir diyoruz.
Çünkü ‘esnaf varsa hayat vardır.’
HERKES BİRBİRİNİ TANIRDI
Batman’da o zamanlar tanışmayanların da yüzleri tanışırdı.
Söz ettiğimiz nüfus yaklaşık 35-40 bin kişiydi.
Bugüne baktığımızda artık neredeyse; Ankara ve İstanbul gibi aynı apartmanda oturanlar bile bir birini tanımayacak haldeler.
Şehirleşme yabancılaşmayı kendiyle birlikte getirir.
Bizlere düşen ise yabancılaşmanın karşısına inatla tanışmayı koymaktır.
Birbirinden uzaklaşan değil, yakınlaşan insanların bir arada olması en büyük dileğimiz olmalı.
Sağlıkla kalın, Batman Çağdaş’la kalın…
