*Hafta sonları nedense ayaklarımız bizi Batman’ın eski mekanlarına, güzergahlarına ve de eski yerleşim birimlerine götürür. Kadim dostum İrfan Tapan ile ‘eski günlere yolculuk’ yaparken, tarihe tanıklık yapan mekanların duvarlarına dokunduğumuzda bizi eski Batman’la buluşturur...

*DDY alt geçit peronundan, birinci caddeden ikinci caddeye geçerken eski daracık iş merkezlerinin içinde Batman’ın eski simaları karşımıza çıkacak diye bir anda duraksıyoruz. Ama o simalar çoktan bu eski mekanları bırakıp birer birer ayrıldılar aramızdan... 

BATMAN’IN EN GÜZEL ÇARŞISIYDI

1960 ve 1970’li Yıllarda petrol kentinin kalbinin attığı güzergahlar; birinci ve ikinci caddeydi. 

1960’lı Yılların sonunda petrol emekçileri, soluğu DDY peronu karşısında sözlü sazlı eski Urfalı restaurant sahibi Urfalı Bakır Ustanın mekanında alırdı. Esnaf ve petrolcüler, Cumartesi-Pazar geldi mi 1’nci Cadde’deki eğlence yerleri ile alış veriş mekanlarına giderlerdi.

Ofis Caddesi olarak da bilinen ‘Birinci Cadde’de Kıvırcıkların ünlü marketi vardı. Sloganı ise ‘taze-temiz-ucuz’du. Bir de o markete komşu merhum Fahri Balcı’nın köy pazarını andıran bakkaliyesi vardı. Futbola olan tutkusuyla 1958 yılında da Petrolspor’un formasını giyen merhum Fahri amcanın lakabı da ‘Çamur Fahri’ idi.

1980’lere kadar Batman’ın eski fotoğraf sanatçılarından Kemal Tapan’ın fotoğraf stüdyosu ünlü konakların uğradığı mekandı. Sayısız öğrenci ve petrol emekçisinin fotoğraf çektiği o iki katlı binanın altındaki fotoğraf stüdyosunun dili olsa da kimleri çekimlerde terletmedi ki? Yine o birinci caddenin başında önce Koyuncuların oteli vardı, sonradan ‘Radar’ oteline dönüşen o mekanda bir de Batman’ın ilk Ticaret Sanayi Odası Başkanı Mahmut Ortaboy’un ‘Anadol’ taksi ve traktör bayiliğinin teşhir mağazası vardı. Şimdi o mekan meydanın en büyük kahvesi. Komşu ise Hayat taksi Kubba kardeşlerindi.

1’nci Cadde’den kimler geldi kimler geçmedi ki... Türkay’ların giyim mağazası, Siverekli Mahmut Nazlı’nın konfeksiyon mağazası, Peron başındaki Antepli tuhafiye dükkanı, Sümerbank mağazası, Batman’ın ilk berberlerinden ve sonrasında TPAO güvenlik amiri olan merhum Davut Okan’ın kuaför salonu, yine Batman’ın ilk bakkallarından Hüseyin Pilatin’in tozlu raflarındaki fare kapanından soba maşasına kadar eskiye dair ne malzeme varsa şimdi ki AVM’lerle yarışacak her ürünü bulundururdu. 

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin son durağıyla biten birinci cadde renk cümbüşünü andırırdı.

NEREDE O İKİNCİ CADDENİN ESNAFLARI?

Birinci Cadde ile İkinci caddeyi birbirine bağlayan ‘Cumhuriyet Meydanı’ndan ara caddeye kadar belki de 10’u aşkın irili-ufaklı pasajlar var.

O daracık pasajların içinde bu şehrin ilk esnafları vardı.

Şengünler, Güneşler, Dar pasajı, Gündüzler, Akın pasajı ve eski terzilerin bulunduğu ‘pasaj’ 1’nci ve 2’nci caddeyi birbirine bağlıyordu.

İkinci cadde dünden günümüze kadar 1’nci caddeye oranla hareketli olduğu için esnafların ilgi gösterdiği önemli güzergahtı. İkinci caddeden başlayıp soluğu İluh köprüsüne kadar sağa-sola sapmadan alabiliyorsunuz. Gök taksi ve eski çarşıda bazı ara sokakların kesiştiği nokta ikinci caddeydi. 1980’lerin ortasına kadar Batman’daki bankaların tamamı ikinci caddedeydi. ‘Şexo Merre’ lakaplı Çarşının ilk Muhtarı Şehmus Tunç, 1980’lerde çarşının o daracık sokakların asfaltlanması için Belediye ile mahallesi arasında mekik dokurdu.

Bir de ikinci cadde’den şehrin hareketli güzergahları Midyat Garajı, Elma Sokağı ve Ulu Cami sokağında, yörenin çeşitli organik ürünleri tezgahları renklendirirdi bir dönemler.

İkinci cadde de ne mekanlar vardı derseniz, onlar için de bir parantez açalım.

Japon pasajı, bir zamanlar Lübnan ve Beyrut’tan getirilen elektronik eşyaların bulunduğu iş merkeziydi. Her türlü ithal malı bu pasajda bulabilmek mümkündü. Cumhuriyet meydanındaki otellerin yanı sıra 2’nci cadde de Çankaya oteli, Nuh palas ve halen Sason palas kentin eski otelleriydiler. Şehir hamamı da eski otellere komşu sayılırdı. Yine Japon Pasajının üst katı bir dönemler Milli güreşçi Mehmet Esenceli’nin lokaliydi. 

Bir zamanlar elit kesim, Esenceli’nin lokalinde buluşurdu.

Eski çarşı dedik ya… Aslında eski çarşının çekirdeği eski merkez karakoluna komşu olan Meydan Mahallesi’nin 1111 Sokağın çevresindeki mekanlardı. (Gırgo Ahmet) lakaplı Batman’ın eski kabadayılarından merhum Ahmet Kaya’nın kardeşi Mesut Kaya’nın halen işlettiği kahve açık. O kahvenin bitişiğinde 1970’li yıllarda çalıştığı Güven Matbaası merhum Abbas Koyuncu’nundu. Karşısında ise 1977 yılında da ‘Nehir’ Filminin çekimleri için Batman’a konuk olan Tarık Akan ve Müjde Ar’ın da konakladığı eski kent şimdi ki Altınbaşak oteli kentin en gözde konaklama mekanıydı. Petrol kentinin ilk meydanında da Gör pasajı, İş Bankası, Ziraat Bankası ve Öncü İş merkezi de yıllara halen meydan okuyor. 

Özetle; hafta sonu eski çarşının mekanlarına dokunarak zaman tüneline bir yolculuk yaptık Tapan arkadaşımla.

Sağlıkla kalın…