Next
İluh-Tepebaşı henüz 14 haneli küçük bir yerleşim birimiyken, DDY Batman Garı hizmet binası ve lojmanları küçük bir kasabanın ilk beton yapılarıydı. O Gar’a da ‘Batman İstasyonu’ deniliyordu. Aradan neredeyse 84 yıl geçti. ‘Kale’ gibi sağlam binalar bize birer kültürel miras kaldı…
1955 Yılında Batman’ın ilk Belediye Başkanı Sait Ramanlı, ilk mitingini petrol kentinin ilk binaları olan DDY Garı’nın gölgesinde yapmıştı. Batman’ın en sağlam binaları yıllara meydan okuyor. Kahramanmaraş merkezli depremde bile o binalar hasar görmedi…
DÜNDEN BUGÜNE KALAN MİRAS
1939 Yılında komşu İl Diyarbakır’ın Sinan Köyü ile Batman’ın son yerleşim yeri olan Zorava arasında Türkiye’nin ilk uzun köprüsünün temeli atılmıştı. Bir zamanların İstanbul Boğaz köprüsü gibi Zilek köprüsü tren seferlerine açıldığında DDY Batman Gar Müdürlüğü’nün de hizmet binaları ve lojmanları tamamlanmıştı.
O zamanlar henüz TPAO kurulmamıştı, Maden Teknik Arama Enstitüsü, ‘Kara Altın’ı gün yüzüne çıkarmıştı.
Maden Teknik Arama Enstitüsü’nün Meymune Boğazı’nda küçük bir rafinerisi vardı.
1940 ile 1955’e kadar Türkiye’nin ilk rafinerisi Meymune Boğazı’ndaydı.
Günde 3 ton ham petrol üretim kapasiteli o küçük rafineri Romanya’dan getirilmişti.
O küçük rafineri daha sonra ‘Tecrübe Rafinerisi’ adı altında şimdiki DDY Gar Müdürlüğü’ne bitişik alana taşınacaktı.
1950’li yılların başında dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakanı Adnan Menderes, o tecrübe rafinerisini görmek için Batman DDY Gar Müdürlüğü’ne konuk olacaklardı.
Türkiye’nin en uzun Demir Yolları ağının son durağı Batman-Kurtalan’dı.
İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye’nin geliştirilmesi için üzerinde durduğu ilk DDY rayları Batman’a ulaşmıştı.
Son durak her ne kadar Kurtalan ise de DDY Genel Müdürlüğü’nün arşivinde ‘Batman son durak’ diye geçer.
Batman kent merkezinde yaklaşık 1 kilometrelik alanda DDY’nin hizmet binası olan Gar’da, 1940’lı yılların başında neler yapılmamış ki…
84 Yıl önce yangın kulesinin dibinde eski buharlı trenlere taşınan yangın kovalı Cendere Kulesi… Eski Kantar… Pompalı Vagonet… DDY Garı’ndaki o tek ve iki katlı muhteşem binalar ise geçmişten günümüze kalan bir kültürel miras gibi…
İlk petrolcülerin seyahatlerinin ilk durağı burasıydı.
Bu istasyondan kimler gelip geçmedi ki…
Eski Cumhurbaşkanı, Başbakanlar, Devlet Bakanları…
Celal Bayar’dan Adnan Menderes’e… İlk Başbakanlardan Şemsettin Günaltay’dan Hasan Saka’ya… Eski Başbakanlardan Nihat Erim’den İşletmeler Bakanı Cavit Ekin’e ve İlk MTA Rafineri Tesis Bölge Müdürü Şehap Bilgi’den Küçük Rafineri Müdürü Şemsi Ağar’a kadar birçok kişinin ayak izi var o Gar’da...
DDY Batman Garı’nın dili olsa da dünü anlatsa.
KARA ALTININ GÖLGESİNDEKİ GAR
1955 Yılından günümüze kadar ‘Kara Altın’ın ilk işlendiği Batman rafinerisine komşu olan Gar’dan halen tonlarca ham petrol yüklü vagonlar, Kırıkkale Rafinerisine ürün taşıyor.
Tarihi Gar’dan yolculuk yapan eski petrol emekçilerinin de öyküleri var.
İlk petrolcü Cevat Eyüp Taşman, İlk Rafineri Müdürü Hasan Hüseyin Ural, Türkiye’ye ABD’den gelin gelen Anna Maria Malkoç ve MTA’nın Raman kampının üst düzey yetkilisi İhsan Ruhi Berent ve adını altın harflerle Raman’a yazdıran Yüksek Petrol Mühendisi Abdurrahman Durukal.
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye 1948 yılında Raman Kampındaki binalar, yemekhane ve lokal binasının projesi ile brifing verdikleri yer 84 yıllık DDY Batman Garı’ydı.
O tarihi Gar, hep üst düzey konukları ağırlamış.
Gar, sadece dönemin petrolcüleri ve üst düzey yetkilileri konuk etmemiş.
En uzak noktadan Türkiye’nin öbür ucu olan İstanbul’a kadar buradan sayısız yolcu taşımış.
Batman’da yaşayan hemen herkesin bu Gar’da bir öyküsü vardır.
Hele hele ulaşımın güçlükle yapıldığı dönemlerde yolculuğun tek adresi o Garmış.
Günümüzde zaman zaman bu Gar’ın yerinin değiştirilmesi gündeme geliyor ama Türkiye’de demir yolları ağının geçtiği o eski Garlar hep korunmuştur.
Bu alan bir kültürel mirastır ve insanların geçmişinin anılarının saklı olduğu bu tür miraslar hep korunmalıdır.
LOJMANLAR KALE GİBİ
Kahramanmaraş merkezli depremde belki de hasar görmeyen tek alan Akyürek Mahallesi’ndeki DDY Garı’nın bulunduğu binalardı.
Bu tür binaların korunması, sağlamlığı örnek alınsın diye ayrıca korunması gerektiğine inanıyoruz.
Bir zamanlar çevresinde tek tük yapıların olduğu o eski Gar alanının etrafı, şimdilerde o alana göz dikilmiş gibi tehditkar bir şekilde etrafı sarılmış.
Yine de o meydanda görülen binalar, sağlamlığıyla yıllara meydan okuyor.
1955 Yılında ilk mitingini Meydanda yapan politikacı Sait Ramanlı’ydı.
Merhum Ramanlı da Başkanlığı döneminde DDY Gar’ından büyükşehirlere bu istasyondan giderdi.
Türkiye’nin ilk rafinerisi kadar Batman için değerli olan bir alan da ‘kültürel ve tarihsel bir miras’ olarak gördüğümüz DDY Garı’dır.
1957 Yılında Batman’ın ilk Kaymakamı Altay Kancaal, Ankara’dan petrol kentinin yolunu tutarken, kara trenle Batman’a ulaşmış.
İlk indiği o Gar’da bir polis memuru ve bir bekçinin görev yaptığını hatıratlarında da yazmış.
Dönemin ilk TPAO Batman Bölge Müdürü Suat Çalışlar’ın DDY Garı’ndan kendisini almaya geldiğini de anlatan ilk Kaymakam Kancaal, 67 yıl öncesinin o küçük petrol kasabasını kısaca şöyle özetlemiş:
“Batman DDY Garı istasyonu karşısındaki İluh tepesinde 14-15 ev dışında yapı yoktu. Batman Ovası’nda tek bir bina vardı o da DDY Garı’ydı.”
İşte o günden bugüne o Gar, Batman’da bir kültür mirası gibi.
Bu tarihi Gar alanı neden müze olmasın?
Hatta düşünülen, bizim de hep yazageldiğimiz TPAO müzesi neden bu binada yapılmasın?
Bence iki amacı aynı kekanda yerine getirecek yegane binadır.
Yetkililerin bunu göz önünde bulundurması için bu çağrıyı yapmış olalım.
Bizim, bize ait olan, geçmişimizin, acı tatlı anılarımızın olduğu bu tür yapı ve mekanların korunması dileğiyle…
