*TPAO, ‘69. Yıldönümü’nü kutluyor. Türkiye’de Petrol devinin öyküsünün başladığı yer; bu topraklardır. ‘Maden Teknik Arama’nın 1940’lı yılların başında ‘Kara Altın’ı keşfettiği Raman Dağı, İluh’un da kaderini değiştirdi…

*1955’te Kurulan TPAO’nun kalbinin attığı yer hep ‘Batman’ oldu. TPAO Genel Müdürü Melih Han Bilgin, yıldönümünde Batmanlılara anlamlı mesaj veriyor; “ Her Batmanlı da biraz TPAO vardır ama her TPAO’lu da Batmanlıdır. Ben de bununla iftihar ederim…”

BU ŞEHRİ VAR EDEN KURULUŞLAR

Bugün Türkiye’de petrol üretimini günlük 300 varilden 75 bin varile çıkaran TPAO’nun kuruluşunun 69’uncu yıldönümü.

Küçük Rafineri’nin ‘Maymuniye Boğazı’ndan Batman Ovası’na taşındığı yıl; 1950’nin başlarıydı.

1953 Yılında dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Los Angeles’te satın alınan Batman Rafinerisi’ni yerinde görmek için ABD’nin yolunu tutuyor.

Bayar, beraberinde Türkiye’nin ilk Endüstri Mühendislerinden Ahmet Halim Neyzi ile diğer üst düzey yetkililerinin de bulunduğu heyetle gittiği Los Angeles’te Batman Rafinerisi’nin maketini inceliyor.

Heyette ülkenin ilk petrolcülerinden Celal İmre ve Oğuz Avdan aynı zamanda rafinerinin teknik heyetinde yer alan isimler.

Yine ABD’li Ralph Parsons firmasının Yönetim Kurulu Başkanı Parsons, Batman’a kurulacak ‘Rafineri’ ile ilgili brifing verdiği isim, Türkiye’nin 3’ncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar.

Bu isimlerin hiç biri hayatta değil.

1952’de Türkiye’nin ilk rafinerisinin inşaat işini üstlenen ABD’li Ralph Parsons firmasının Batman Bölge Müdürü İstanbullu Endüstri Mühendisi Ahmet Halim Neyzi, 3 yıl süreyle görev yaptığı yer; eski İluh köyü, günümüzün ise modern şehri Batman.

Neyzi, Batman’dan sonra Parsons’un Fransa-Paris Ofisi’ne atanıyor.

10 Yıl süreyle Avrupa ve Afrika’da petrol sektörüne yönelik Genel Müdürlük yapan Neyzi, Türkiye’de Batman’dan sonra İzmit-Yarımca, Aliağa ve İpraş rafinerilerinin kurulmasında da imzası olan tecrübeli bir petrolcü.

Galatasaray Lisesi’nden ABD’nin yolunu tutan Ahmet Neyzi’nin, oğlu Halim Neyzi de babası gibi bir petrolcü. 1984 Yılında babasıyla yolları petrol sektöründe kesişen Halim Neyzi, geçen hafta babasının izni sürmek için Batman’daydı.

Neyzi anlatıyor:

“Merhum babam 73 yaşında yaşama veda etti. Çocukluğumuzda bize hep Batman Rafinerisi’nde geçen yılları anlatırdı. 1953 Yılında ilk petrol arıtma tesisi Batman’da kurulmuştu. Babam da Amerikalılarla birlikte görev almıştı. Batman Rafinerisi’ni hep anlatırdı bize. Babamın eserini görmek için Batman’a gelmekten mutlu oldum.” 

Halen İstanbul’da özel bir petrol sektörünün başında olan Halim Neyzi, babasının Batman’da unutamadığı bir anıyı da anlatmadan edemiyor;

“O dönemler ABD’li mühendisler mesai saatine göre çalışırdı. Saatler 17.00’yi geçince çalışmazdı yabancılar. Fakat Batman’daki o dönemin emektar petrolcüleri karanlık düşüne kadar görevlerinin başlarındaydı. Bu da yabancıları şaşırttırdı. Babam, bize o yörenin çalışkan insanlarını hep övgüyle söz ederdi.”

İşte Batman’ın kaderini değiştiren Türkiye’nin ilk rafinerisinin öyküsü de özetle böyle…

“HER BATMANLI DA BİRAZ TPAO VARDIR…”

TÜPRAŞ Batman Rafinerisi özelleştirilmeden önce her yıl ‘Kasım’ın 16’sında ‘Batman Rafinerisi’nde yıldönümlerinde etkinlikler olurdu.

Koç Holding tüm rafinerilerin patronu oldu, yıldönümlerinin tarihi de değişti.

Şimdilerde TÜPRAŞ’ın yıldönümleri Mayıs’ta kutlanıyor.

Yıllar öncesinde Batman’ı bugünlere getiren TÜPRAŞ Batman Rafinerisi’nin yıldönümlerinde de emekçiler bir araya gelirdi, düzenlenen törenlerde emekçiler ödüllendirilirdi.

Eski petrolcülerin öyküleri anlatılırdı.

10 Aralık tarihi geldi mi; petrolün devi TPAO’nun yıldönümü bir dizi etkinlikle kutlanırdı petrolün başkenti Batman’da.

Fotoğraf sergisinden emeklilerin bir araya geldiği yemeğe, kokteylden emekçilerin armağan törenlerine kadar.

Bu etkinlikler tasarruf tedbirleri kapsamında kaldırıldı.

Hafta sonu telefonumuzun ucunda TPAO Genel Müdürü Melih Han Bilgin vardı.

Bilgin, Batman’lılara anlamlı mesaj veriyordu:

“Her Batmanlı da biraz TPAO vardır ama her TPAO’lu da Batmanlıdır. Ben de bununla iftihar ederim.”

Bugün TPAO, petrol üretiminde günümüzde rekor kırmışsa, bunda kuşkusuz Genel Müdür Bilgin ve ekibinin payı büyük.

TPAO Batman Bölge Müdürlüğü’nde ‘Efsane Müdür’ olarak bilinen merhum Mehmet Yamaç başta olmak üzere eski petrolcüleri rahmet ve saygıyla anıyoruz.

Eskiden 10 Aralık’lar geldi mi, ünite müdürleriyle önce Batman’ın eski meydanı Cumhuriyet alanına gelen Yamaç, Atatürk heykeline çelenk bırakır ardından da TPAO tesislerinde gün boyu etkinliklerde yer alırdı. Emekli petrolcülerle yemekte bir araya gelip ünite müdürleriyle de hatıra kare çeken Yamaç, aramızda yok.

Kısacası, petrolcülerin ilk misafirhanesi ile Kristal Park’ta düzenlenen o güzel günleri hep hüzünle hatırlarız.

Kara altının devleri; TPAO ve TÜPRAŞ iyi ki var bu şehirde…