Geçen gün gazeteci arkadaşlarımızdan İrfan Tapan ve Recep Akın’la bir haber takibi için Batman’ın yeni yapılaşma alanlarına gittiğimizde, Tapan’ın mesleki alışkanlıktan dolayı önemli bir özelliği de yürüyen arşiv olarak çantasını yanından ayırmaması. Recep Akın da haberciliğin yanı sıra çizdiği karikatürlerle Batman’ın yerel şivesini canlı tutan arkadaşımız. Tapan ile Akın yol boyunca eski Batman ile yeni Batman’ın çehresini birbirlerine hatırlatarak karşılaştırdılar…

Batman-Beşiri-Siirt çevre yolundan Aydınkonak-Korik yolu girişinde yarı köy, yarı mahalle manzarasını andıran Korik bölgesinin yapısını hem eleştiren hem de beğenen Akın, “Yeşil bir manzarayı karşımda görünce doğrusu biraz nefes aldım. Betondan uzaklaştım ama karşımda çok bloklu yapıları görünce biraz da şok yaşadım” dedi. Tecrübeli deklanşör Tapan ise,“Recepciğim, birazdan sana bu bölgenin nasıl geliştiğini gösteren kareleri arşivimdeki fotoğraflarla gösterdiğimde, Batman’ın değişimine inanamayacaksın” diye karşılık verdi.

SOHBETİMİZ ESKİ VE YENİ BATMAN’DI

Bugün meslektaşlarımızın gözüyle, Batman’ın yeni yaşam ve sosyal hareket alanını değerlendirdik.

Batman merkeze bağlı köyler ile eski mahalleleri günümüz ile kıyaslıyoruz.

Şehrin kimliğini oluşturan eski mahalleler ile günümüzdeki yeni semtleri kıyasladığımızda bu şehrin son 20-30 yılda ne kadar hızlı bir değişim yaşadığını görüyoruz…

Önceki gün yolumuz Aydınkonak ile Tilmerç mahallesine düştü.

Karikatürlerine Batman’ın yerel şivesiyle de renk katan gazeteci arkadaşımız Recep Akın, Aydınkonak-Korik manzarasını görünce biraz da eski günlere gitti.

DSİ’nin kanallara su verdiği yaz döneminin sıcağında Aydınkonak-Korik çevresinin bir bölümü yemyeşil.

Beton yığınlarını geride bıraktığımızda Recep Akın arkadaşımızın gördüğü yeşil manzara karşısında anlattıklarını not aldım;

“İşte tam hayalimdeki köy manzarası bu. Hâlâ Aydınkonak’ın etrafında yer yer sazlık, dikenler ve yabani otlar, çocukluğumdaki o doğal yaşam alanlarına götürdü beni. 40-50 Yıl önce Batman kent merkezinde bile böyle alanlar vardı. Bir şehir ne kadar büyürse büyüsün, gözüm hep dokusu bozulmayan yerleri arıyor. Örneğin; eski bir bina, sinema alanı, eski bir lojman beni yıllar öncesine götürür.”

Aydınkonak Mahallesi’ni geride bırakıp Tilmerç’in içinden geçtiğimizde de Recep arkadaşımızın gözü yine eski yapılardaydı, kerpiç konaklardaydı.

Az da olsa o köy dokusunun olduğu güzergâhlar, Recep arkadaşımızı biraz heyecanlandırmıştı ama o görmek istediği köy ve yapılar çoktan yok olmuştu.

Sözü yine Recep Akın arkadaşımıza bıraktık, anlatmaya başladı bize:

“Tilmerç’te birkaç kerpiç ev kalmış. Yıllara direnen bu yapılar maalesef çok bloklu konutların içinde kaybolmuş. Kalan birkaç eski yapı da galiba birkaç ay içinde yok olup gidecek. Gözüm hep eski Tilmerç ve Aydınkonak’ı aradı ama görmek istediğim manzarayı bulamadım. Maalesef o eski dokunun yerinde şimdilerde beton yığını var.”

Recep Akın arkadaşımızla, eski ve günümüzdeki iki mahalleyi değerlendirirken, hüzünlendik. Akın arkadaşımız bizi girdiğimiz bu hüzün çemberinden uzaklaştırmak için esprileri ardı ardına sıraladı.

Recep arkadaşımızın aynı zamanda eski bir tiyatrocu olduğunu hatırlatalım.

Batman’ın şivesini hâlen karikatürlerine yansıttığı gibi, sohbetlerde de yaptığı espri ve taklitleriyle de keyif veriyor.

Usta fotoğraf sanatçısı Tapan, Akın’ı dinledikten sonra seyyar arşivi olan çantasını açtı.

Bilgisayara yansıttığı arşivinden, petrol şehrinin 40 yıl öncesinin bazı karelerini, arşivindeki görüntüler eşliğinde anlattı:

“Ben bu karelerimle eski binaların nereden olduğunu, hangi parselde olduğunu bilen bir tapu çalışanı gibiyim. Endüstri Meslek Lisesi, eski Hava Lokali, Öğretmenevi, Atatürk Parkı, Shell akaryakıt istasyonu, Esentepe, eski Devlet Hastanesi’nin olduğu kareleri fotoğraf arşivimden tarıyorum ve dünün Batman’ını merak edenlere ‘Alın size yarım asır öncesinin Batman’ı’ diyorum.”

74 TATBİKATININ YOLU

Yarım asır öncesinde Batman’da tatbikat yapılmıştı.

O tatbikatın yapıldığı bölge Bayındır Mahallesi ile Aydınkonak bölgesi arasındaydı.

Çocukluğumuzda o tatbikatı dün gibi anımsıyoruz.

Ortaokula gidiyorduk.

Hemen hemen tüm öğrenciler ve Batmanlılar, o tatbikatı izlemişti.

Bizim de belleğimizde yer edinen o tatbikatı hatırlayan İrfan Tapan, Aydınkonak’ın içinden geçen o yolun öyküsünü anlatmaya başladı:

“Site Ortaokulu’na gidiyordum. Bildiğim kadarıyla Cevdet Sunay Cumhurbaşkanıydı. Sunay da o tatbikatı izlemeye gelmişti. Tam 50 yıl öncesinde Bayındır Mahallesi’nin tepesinde izleyiciler arasında tatbikatın nasıl gerçekleştiğini gördük. Tanklar… Taarruz birlikleri ve askerlerin mevzide bulundukları anı dün gibi hatırlıyorum. Hatta o tatbikatın bazı karelerini de ağabeyim Kemal Tapan çekmişti. Aydınkonak yolu da o tatbikat döneminde yapılmıştı. 1970’li Yılların ortalarında Aydınkonak’ta stabilize bir yol vardı. Onu da tatbikat için yapmışlardı.”

O tatbikatın yolundan ilerlediğimizde gazeteci arkadaşımız Tapan bir anısını daha anlattı:

“Eskiden Batmanlı aileler birbirini tanırdı, kimse kolay kolay kaybolmazdı. Örneğin; Batman’ın eski ailelerinden Gönülaçar’larla kirveydik. Bir gün Gönülaçar’ların ninesi, bize süt ürünleri getirmişti. Ben de bize gelen nineyle merkep sırtında Kuyubaşı-Cegerlio köyüne gittim. Merkeple gittiğimde 6-7 yaşlarındaydım. Cegerlio’ya o zamanlar merkep sırtında gitmek bile 1-2 saati alıyordu. Gönülaçar’ların evine konuk oldum. 2 Gün süreyle beni yoğurt, süt ve kaymakla beslediler. Köy hayatı hoşuma gitmişti. Tekrar Gönülaçar’ların ninesi beni merkeple Batman’a getirdi. Çocukluğumdaki köyün otantik hâlini şimdi ne yazık ki göremiyorum. Cegerlio bile hızlı gelişmeye daha fazla direnemedi. O da çevredeki diğer köyler gibi Batman’ın modern bir semtine dönüştü.”

Sohbetin sonunda arkadaşımız Akın çarpıcı bir değerlendirme yapmıştı:

“Bizim kuşağımızın gözü hep eskiyi arar. Batman’ın eski caddelerinden olan 1. Cadde’den geçtiğimde gözüm hep eski yapılara takılır. Sümerbank’ın olduğu bina, peron, 1. ve 2. Cadde’yi birbirine bağlayan eski pasajlar ile eski esnafları görünce duygulanıyorum, hüzünleniyorum. Günümüzde şehrin içinde kaybolan ve modern semte dönüşen Aydınkonak ile Tilmerç’te gözüm hep o eski kerpiç yapılara ve konaklara gidiyor. Dokusu bozulmamış yerler bizi geçmişimize bağladığı için o günlerin anısı bizi çok heyecanlandırıyor.”

Özetle; İşte iki gazeteci arkadaşımızdan Batman’ın değişim sürecinden bir kesiti sizlerle paylaşmayı bir görev bildik.

Yakın bir zamanda arşivlerimizi derleyerek bir Batman belgeseli yapmayı tasarlıyoruz.

Şu an düşüncesi bile bizi çok heyecanlandırıyor.

Şehrimizin doğumu ve gelişiminin olduğu belgeselde buluşmak dileğiyle.

Sağlıcakla kalın.