*80 Yıl önce Batman’da yapılan DDY Gar binası, Türkiye’nin dört bir yanındaki petrolcüleri burada toplamıştı. Tam 79 yıldır tren yolculuğunun yapıldığı DDY Gar istasyonu, bu şehrin en önemli marka değerlerinden biri…

*Batman’da ilk tren seferleri 1943 yılında başlamış. Maymuniye boğazındaki küçük Rafineri Müdürü Hasan Hüseyin Ural, 13 evden oluşan İluh’un adının eski DDY istasyonuyla anıldığını söylüyor ve ekliyor; “DDY Batman İstasyonunun adı ‘İluh İstasyonu’ idi…”

13 YAPILI İLUH’TAN YARIM MİLYONLUK

ŞEHRE TANIKLIK YAPAN GAR

İkinci Dünya savaşından sonra Türkiye’de yer altı kaynaklarını değerlendirmeye yönelik en başarılı kurum MTA Enstitüsü idi.

Raman ve Garzan’da ekonomik değerde petrol bulunduktan sonra Türkiye’nin en uzun demir yolu hattı Batman için yapılmıştı. 

Maymune Boğazında küçük rafineride yaptıktan sonra DDY Gar binasının dibinde kurulan ‘Pilot Rafineri’de de çalışan ilk petrolcülerden Hasan Hüseyin Ural, 1949 yılındaki DDY Gar İstasyonu’nun adının ‘İluh İstasyonu’ olduğunu hatırlatıyor ve ekliyor;

“Batman DDY Gar adı ‘İluh İstasyonu’ idi. İluh tepesinde 13 ev vardı. 7’si kerpiç, 6’sı ise ‘mağara’ tipinde toprağa kazılan evlerdi. Bir de DDY Gar istasyonu vardı. DDY istasyonu arkasında, duvarları olmayan, direkler üzerine kurulmuş, üzeri sazlarla örtülü bir lokanta vardı. Bir de kebap ocağı. Trenden inenler, o lokantada mutlaka yemek yerdi. Çünkü, yemek yenilecek tek yer o lokantaydı. Köylüler köylerine, Maden Teknik Arama elemanları da gönderilen araçlara biner, kampların yolunu tutardı…”

Batman’ın dününe tanıklık yapan bu gar binasının bir bölümünün ‘Müze’ olarak bu şehre kazandırılmasını istiyoruz.

Çünkü, bu bina petrol şehri için çok önemli.

DDY GAR’I BATMAN’I BUGÜNLERE GETİRDİ

Yine eski petrolcülerden Necdet Aksan, DDY Batman Gar’ının petrol şehrine olan katkısını şöyle özetliyor;
“1940’lı Yılların ortalarında ‘Batman’ yoktu. MTA’nın teknik personeli Raman, Garzan ve Reşan kamplarında kalıyordu. Tren istasyonunun Batman’da olması, ayrıca ilkel dahi olsa, birkaç dükkan gibi yerlerin açılması, çevredeki yerleşim birimindeki köylülerin süt, yumurta, sebze-meyve pazarlarını istasyon çevresinde kurmaya başlaması, burayı zamanla bir merkez haline getirdi. 1950 Yılların öncesinden posta hizmetleri başta olmak üzere her türlü ihtiyaç için Beşiri’ye gidenler artık Batman’ın yolunu tutuyordu.”

İlk Kaymakam Altay Kancaal da Giresun-Alucra’dan Batman’ın yolunu tutarken, trenle yolculuk yapmış.

1.5 Yıl süreyle Batman Kaymakamlığını yaptıktan sonra istifa edip ‘TPAO Batman Bölge Müdürlüğü’nde yöneticilik yapan merhum Kancaal, DDY Batman Garı’nı şöyle özetlemiş;

“Kimileri o zaman Batman’ın, ‘Diyarbakır’, kimileri de Siirt’in yeni kazası olduğunu söylüyorlardı. Alucra’dan kurtulmak için Batman’ın yolunu tutmak için trene bindim. DDY Batman Gar’ında indim. TPAO’dan geldiğimi biliyorlardı. Dönemin TPAO Bölge Müdürü Suat Çalışlar, beni makam aracıyla karşıladı. DDY Garı’nda Emniyet Amiri’nin odası vardı. Çalışlar ile garda biraz oturduktan sonra ayrıldık.”

Yine TPAO’nun eski yöneticilerinden Doğu Tuna, Batman’a Güney Ekspresiyle yaptığı yolculuğu unutmuyor;

“Ankara’dan uçakla Diyarbakır’a indim. Daha sonra Diyarbakır Garı’nın yolunu tuttum. Batman’a, İstanbul’dan gelecek Kurtalan Ekspresini ile gideceğiz ama ne zaman? Trende gecikme vardı, kesin bir saat de verilemiyordu.”

Eski petrolcüler, Batman’a seyahatlerini trenle yapmış.

TPAO’da ilk Üretim Müdürlerinden Rıfat Bayazıt’ın eşi Günsel Bayazıt da o dönemlerde DDY lokantasının Fransız Şirketi tarafından işletildiğini anı defterine yazmış; “Batman DDY Gar’ına gelen konforlu Wagon-Lee firmasındaki garsonlara taze sebze ısmarlardık.”

FUEL-OİL İLE TANIŞAN TREN…

1950 ve 60’lı Yıllarda küçük ama şirin petrol kentinin kalbi DDY Batman Gar’ında atmış.

Türkiye’de Fuel-Oil’in bilinmediği yıllarda MTA, DDY Batman Gar’ındaki trenlere ‘Fuel-Oil’ kullanımını öğretmiş.

Batman’daki ilk petrolcülerden Şemsi Ağar, Necati Usta, Rauf Eren, Necmettin Danışman, Hamit bey, Nuri Çankaya, Mustafa Cam ve Necdet bey gibi eski petrolcüler, buharlı trenlerin fuel-oil’le tanışmasını sağlayan ilk ekipti.

Önce buharlı trenlerde denenen ‘Fuel-Oil’ ardından fabrikalarda kullanılmıştı.

Kurulduğu günden bu yana MTA, TPAO ve TÜPRAŞ Batman Rafinerisi’nin Batman ekonomisine nasıl bir yön verdiğinin hikayesini 80 yıllık geçmişe sahip Batman Gar’ı bize anlatıyor.

DDY Batman Garı yapıldığında buraya gelen dönemin Cumhurbaşkanları, Başbakanları, eski İktisadi Devlet Bakanlarının petrol kentindeki öykülerini...

1943 Yılından günümüze kadar gelen DDY Batman Gar Müdürlerini...

Eski petrolcülerin buradan Ankara ve İstanbul’a trenle seyahat ettiklerini...

Diğer rafinerilere buradan yakıt gönderildiğini...

Kara altın aramalarında Türkiye’nin kalbinin Batman’da atıldığını...

Çok uzun yıllar bazı petrol kuruluşlarının genel müdürlüklerinin Batman’da kurulduğunu...

Bugün bir bölümünün ‘Batman Müzesi’ne dönüştürülmesini istediğimiz DDY Batman Gar binası, 1943 yılından beri bu şehrin tek tanığıdır.

Elektriğin olmadığı dönemlerde lamba ve eski aydınlatma aletleri için DDY binasının tavanlarındaki çengel demirler yıllara meydan okuyor gibi.

DDY Batman Garı’nın kuruluşunun 80’nci yılında hem ‘Müze’ye kavuşması hem de sembolik bir panel gibi etkinlik de yapılsa çok güzel olur…

Sağlıkla kalın…