Bu gün Tataristanın başkenti Kazan’dayız. Kremlin meydanında bir heykel.
Şair, yazar, aktör Musa Celil’i biz de selamladık.
Tur Rehberimiz Sayın Mehmet Gültekin’in anlatımı ile Musa Celil’in yürek yakan hikayesini dinledik.
Sovyet dönemi Tatar edebiyatının en önemli şairi.
Vatansever olarak ikinci dünya savaşında orduya katılır. 1944 yılında Alman esir kampında ajanlık suçlaması nedeniyle
hazin bir şekilde son bulur.
MUSA CELİL’in hayatı zorluklarla geçer. Ailesi yoksuldur. Köyden şehre taşınırlar. Musa Celil, siyasi örgütlenmelerle ilgilenir. Komünist gençlik örgütü (komsomol) ve parti üyeliklerinde bulunur.
Tataristan Yazarlar Birliği’nde sanat ve kültür çalışmalar yapar. Musa Celil’in şiirinin tutsakken hapishanede yazdığı Moabit Defterleri ile yayılır.
Moabit Defterlerinden bir şiir;
Son Şarkı
Yeryüzü ne kadar geniş,
Neşeli ve aydınlık!
Ama hücrem kapkaranlık,
Kapısı kilitli.
Gökte bir kuş uçuyor
Yukarı, daha yukarı!
Bense debelenip duruyorum yerde
Ellerim bukağılı.
Bir çiçek büyüyor dışarda
Yağmurla yıkanıp;
Bense kuruyor, soluyorum
Hücremde kedere batıp.
Bilirim, çok tatlıdır
Ya hayat duygusu!
Heyhat ben ölüyorum,
Bu şarkı – en sonuncusu!.
Çeviri: Alina Minsafina
HİTLER MOSKOVA KAPILARINDA
Hitler, başta Sovyetler Birliği olmak üzere pek ülkeye- Çekoslovakya, Polonya, Fransa, Danimarka - saldırmaya başladı.Alman Ordu’su Moskova önlerine geldi. Bu durumda Sovyetler’de eli silah tutan herkes vatan savunması için gönüllü askerliğe yazıldı.Musa Celil de, 1942 Şubatı’nda cepheye katıldı. Musa Celil 26 Haziran 1942’de Volhov’da yaralı olarak Almanlara esir düştü. Sovyetler’in savunması karşısında Almanlar savaş esirlerinden oluşturdukları lejyonerlerle atağa geçmeyi düşündüler.Musa Celil Polonyalı partizanlarla ilişkiye geçti ve bilinçli olarak böyle bir lejyoner taburunda yer aldı. Şubat 1943’te doğuya gönderilen birinci lejyoner taburu Belaruslu partizanların saflarına katıldı. Almanlar bu durumu farkeder ve taburun peşine düşer. 1943‘te Musa Celil ve 12 arkadaşı tutuklanır. Musa Celil, Moabit zindanına kapatılır.Daha sonra usulen sözde bir yargılama ile Musa Celil ve aralarında çocuk kitapları yazarı Abdullah Aliş’in de bulunduğu on bir yoldaşı 25 Ağustos 1944‘te Berlin/Moabit zindanında giyotinle idam edilir. 1945 yılında Almanya teslim olur.daha sonra bir Kızıl Ordu askeri rastlantı sonucu Moabit zindanı hücresinde Musa Celil’in notunu bulur.
Musa Celil, “Kırk ölümden döndük, boyun eğmedik“ diye başlayan kısa not düşmüştür ve kendisiyle ilgili bilginin halkına ulaştırılmasına istemiş.
“Moabit Defterleri” adlı şiirleri ile ünlenen Celil’in şiirleri birçok dile çevrilir. Celil, 1956‘da Lenin Ödülü’nü layık görülen tek Tatar yazar olur.Anısına Kazan’ın Kremlin meydanına bir kahramanlık heykeli dikilir.