Türkiye'de diyabetin görülme sıklığı giderek artarken, Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun (IDF) 2025 verileri dikkat çekici tabloyu ortaya koyuyor. Buna göre Türkiye'de 20-79 yaş grubunda yaklaşık 9,6 milyon yetişkin diyabetle yaşıyor. Türkiye, Avrupa Bölgesi'nde diyabetli yetişkin sayısı ve diyabet prevalansı en yüksek ülke konumunda bulunuyor. Medicana International Ankara Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Sonay Güven Karataş, diyabetin yalnızca kan şekeri yüksekliği olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, 'Diyabet, zaman içerisinde kalp-damar hastalıklarından böbrek hasarına, göz ve sinir sistemi sorunlarından yaşam kalitesinde belirgin düşüşe kadar pek çok sağlık sorununa zemin hazırlayabilen kronik bir hastalıktır. Bu nedenle erken tanı ve düzenli takip, hastalığın yönetiminde kritik önem taşıyor' dedi.

Diyabetin yükü her geçen yıl artıyor

Türkiye'de diyabetli yetişkin sayısının 2000 yılında yaklaşık 1,8 milyon, 2011 yılında ise 3,5 milyon olduğu tahmin edilirken, bu sayı 2024'te 9,6 milyona ulaştı. Uzm. Dr. Sonay Güven Karataş, diyabetin artışında fazla kilo, abdominal obezite, hareketsiz yaşam ve sağlıksız beslenme alışkanlıklarının önemli rol oynadığını belirterek, 'Özellikle tip 2 diyabet açısından risk faktörlerinin erken dönemde fark edilmesi ve yaşam tarzı değişikliklerinin gecikmeden hayata geçirilmesi, hastalığın ortaya çıkmasını önlemede veya geciktirmede önemli bir fırsat sunuyor' dedi.

Prediyabet dönemi ihmal edilmemeli

Diyabet gelişmeden önceki dönemin de büyük önem taşıdığını ifade eden Uzm. Dr. Sonay Güven Karataş, 'Prediyabet, kişinin ilerleyen dönemde tip 2 diyabet geliştirme riskinin arttığını gösteren önemli bir uyarıdır. Bu dönemde kilo kontrolünün sağlanması, fiziksel aktivitenin artırılması ve beslenme düzeninin gözden geçirilmesiyle diyabet gelişme riski azaltılabilir. Bu nedenle özellikle ailesinde diyabet öyküsü bulunan, fazla kilosu veya bel çevresinde yağlanması olan kişilerin kan şekeri kontrollerini ihmal etmemesi gerekir' diye konuştu.

Diyabet sadece kan şekerinden ibaret değil

Diyabetin uzun vadede farklı organ ve sistemleri etkileyebildiğini vurgulayan Uzm. Dr. Karataş, 'Diyabet tanısı alan bireylerde hedef yalnızca kan şekerini belirli bir aralıkta tutmak olmamalıdır. Kan şekeri kontrolünün yanı sıra tansiyon, kolesterol, böbrek fonksiyonları, göz sağlığı ve kardiyovasküler risklerin de düzenli olarak değerlendirilmesi gerekir. Kişinin yaşı, eşlik eden hastalıkları ve genel sağlık durumuna göre oluşturulan bütüncül bir takip planı, diyabetin komplikasyonlarını önleme açısından büyük önem taşır' dedi.

2050'de 14 milyonu aşması bekleniyor

Diyabetin gelecekteki yüküne ilişkin tahminlerin de dikkat çekici olduğunu belirten Uzm. Dr. Sonay Güven Karataş, 'Mevcut eğilimler, diyabetin yalnızca bireysel değil, toplum sağlığı açısından da giderek büyüyen bir sorun olduğunu gösteriyor. IDF verilerine göre Türkiye'de 20-79 yaş grubundaki diyabetli yetişkin sayısının 2050 yılında 14,1 milyona ulaşması bekleniyor. Bu tablo, diyabet ortaya çıktıktan sonra tedavi etmek kadar, riskli bireyleri erken dönemde belirlemenin ve koruyucu sağlık yaklaşımlarını güçlendirmenin de ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor' ifadelerini kullandı.

Erken tanı, diyabetle mücadelenin en önemli adımlarından biri

Diyabet açısından risk taşıyan kişilerin herhangi bir belirti ortaya çıkmasını beklememesi gerektiğini vurgulayan Uzm. Dr. Sonay Güven Karataş, sözlerini şöyle tamamladı:

'Diyabet uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle özellikle aile öyküsü bulunan, fazla kilolu veya obez bireylerin, hareketsiz yaşam sürenlerin, hipertansiyon ya da kolesterol yüksekliği bulunanların düzenli sağlık kontrollerini yaptırması önemlidir. Erken dönemde fark edilen kan şekeri yüksekliği, doğru yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde tıbbi tedaviyle kontrol altına alınarak ileride oluşabilecek komplikasyonların önüne geçilmesine katkı sağlayabilir.'

Elazığ'ın Yazıkonak beldesindeki Ashab-ı Suffa Kur'an Kursu'nda eğitim gören 4 yaşındaki Kerem Kayra Çeçen, yaklaşık 6 ay süren eğitimin ardından Kur'an-ı Kerim okumaya başladı. Minik Kerem Kayra'nın azmi ve kısa sürede gösterdiği gelişim, ailesi ve eğitimi veren öğreticileri tarafından sevinçle karşılandı. Çalışan bir anne olarak oğlunu sosyalleşmesi amacıyla kursa kaydettirdiğini belirten anne Fatma Çeçen, oğlunun azminin kendisi için gurur olduğunu kaydetti.

Duygularını dile getiren anne Çeçen, 'Oğlum 4 yaş 3 aylık. Çalışan bir anne olarak, oğlumu öncelikle arkadaşlarıyla kaynaşması amacıyla buraya gönderdim. Öğretmenlerimizin desteği ve oğlumun ilgisi ve azmiyle oğlum şu an Kur'an-ı Kerim okuyor. Bugünleri görmek benim için çok büyük bir gurur. Bunların en büyük yardımcısı da öğretmenlerimiz. Oğlumun üzerinde emekleri çok büyük, hepsine çok teşekkür ederim' dedi.

Gaziantep'te yaşayan ve bir devlet hastanesinde memur olarak görev yapan Fatih Acem, henüz 1 yaşındayken çocuk felci geçirdi. Yaşadığı durumu hiçbir zaman hayatının önünde bir engel olarak görmeyen Acem, yaklaşık 30 yıl önce memur olarak atandı. Görevini sürdürürken boş zamanlarında tespih yapmaya başlayan Acem, zamanla tespih yapımıyla ilgili çeşitli kurslara katılarak kendisini geliştirdi.

'Ben tespihle uğraştığım zaman kafam sıfırlanıyor'

Tespih tasarımını zaman içerisinde tutku haline getiren Acem, yaptığı tespihlerin kendisine psikolojik olarak da iyi geldiğini ifade etti. Tespihle uğraşırken zihninin tamamen boşaldığını belirten Acem, 'Ben tespihle uğraştığım zaman kafam sıfırlanıyor. Hiçbir şey aklıma gelmiyor. Tespihleri yapıyorum, dizayn ediyorum. Yaptığım bir şeyin başkası tarafından beğenilmesi ve tercih edilmesi çok güzel bir şey. Ben bunu severek yapıyorum' dedi.

'Ben yaşadığım bu durumu bir engel olarak görmedim'

Rahatsızlığı ve tespih yapımına başlama süreciyle ilgili konuşan Acem, '1990 yılında babamın memur olması nedeniyle Balıkesir'den Gaziantep'e geldik. O tarihten beri Gaziantep'te yaşıyorum. Gaziantep Ömer Öz Mimar İmam Hatip Lisesi mezunuyum. 1996 yılında bir devlet kurumuna atandım ve halen orada çalışıyorum. Tespih yapımını ise hobi olarak, boş zamanlarımda sürdürüyorum. Ben henüz bir yaşındayken çocuk felci geçirdim. 1970'li ve 1980'li yıllarda çocuk felci aşılarının ülkemizde yeterince bulunmaması ve yapılamaması nedeniyle benim gibi çocuk felci sekeli olan çok sayıda insan vardı. Ben de bu durumdan etkilendim. Ancak ben yaşadığım bu durumu bir engel olarak görmedim. Hatta buna 'bir hediye' diyorum. Kendimi hiçbir zaman engelli olarak görmedim. Bu durumla birlikte hem memurluk yaptım hem de hobilerimin peşinden gittim' ifadelerini kullandı.

'Tespih yapmak bana çok iyi geliyor'

Tespih yapmanın kendisine iyi geldiğini anlatan Acem, 'Tespihleri eskiden beri çok severdim. El işiyle ilgili çalışmalara da ilgim vardı. Daha sonra bu alandaki kurslara katılarak tespih yapmayı ve tasarlamayı öğrendim. Şimdi ise bu işi daha ileriye götürmek için çabalıyorum. Güzel bir ortamımız ve çevremiz oluştu. Bizi tanıyan insanlar geliyor, yaptığımız tespihlerle ilgileniyor ve çalışmalarımızdan dolayı teşekkür edenler oluyor. Tespih yapmak bana çok iyi geliyor. Beni motive ediyor. İnsanların bir uğraşının olması gerektiğine inanıyorum. Benim hobim de tespih yapmak. Tespihle uğraştığım zaman kafam sıfırlanıyor. Hiçbir şey aklıma gelmiyor. Tespihleri yapıyor, tasarlıyor ve ortaya güzel bir ürün çıkarmaya çalışıyorum. Yaptığım bir şeyin başkaları tarafından beğenilmesi ve tercih edilmesi benim için çok güzel bir duygu. Bu işi severek yapıyorum ve diğer arkadaşlarıma da tavsiye ediyorum. Bu işi yapmak isteyenlere de yardımcı olmak ve destek olmak istiyorum. Amacımız bu yolda devam etmek. Hedefim, bu işi daha güzel bir noktaya taşımak. Tasarımlarımı geliştirmek ve yaptığım tespihlerin yurt dışına da ulaşmasını istiyorum. Özellikle tespih tasarımı konusunda kendimi daha fazla geliştirmeyi hedefliyorum. Hobi olarak başladığım bu işte artık belli bir noktaya geldiğime inanıyorum. Ayrıca arkadaşlarıma da destek olmaya çalışıyorum. Gittiğimiz kurumlarda arkadaşlarıma tespih hediye ediyorum. Bu artık benim için bir slogan haline geldi. Sıkıntı çekmeyin, tespih çekin. Böyle bir uğraşın insanlara iyi geldiğine inanıyorum' diye konuştu.

Mersin'de görev yapan Muhammed Doğaç, çocukları camiye ve Kur'an kursuna teşvik etmek amacıyla hayata geçirdiği projelerle dikkat çekiyor. Kendi imkanları ve hayırseverlerin desteğiyle bisikletten drona, futbol ve voleybol topundan uzaktan kumandalı arabalara kadar çeşitli hediyeler hazırlayan Doğaç, yaz döneminde yaklaşık 300 öğrenciyi Kur'an kursunda buluşturdu.

Yaklaşık 5 yıldır imam hatip olarak görev yapan ve yaklaşık 1 yıldır Mersin'de görevini sürdüren Doğaç, çocuklara yönelik projeleriyle dikkat çekiyor. Doğaç, bu yıl da Yaz Kur'an Kursu'nun sona ermesiyle öğrenciler için kapanış programı düzenledi. Kurs süresince eğitim alan yaklaşık 300 öğrenci, programda çeşitli hediyelerle ödüllendirildi.

Öğrencilerin heyecan yaşadığı programda dağıtılan hediyelerle çocukların hem emeklerinin karşılığını alması hem de camiyle kurdukları bağın güçlendirilmesi amaçlandı.

'Bizim gayemiz çocuklarımızın gönül kapılarını açmak'

Yaz Kur'an Kursu kapanış programında konuşan Mustafa Şahin Camii İmam Hatibi Muhammed Doğaç, 'Birbirinden değerli hediyelerle çocuklarımızın gönül dünyalarına girmeye gayret ediyoruz. Aslında baktığımız zaman Yaz Kur'an Kursu kapanışı olarak gözükebilir ama bizim derdimiz, bizim gayemiz çocuklarımızın gönül kapılarını açmak. Bu yüzden de 21. yüzyılda sokağın karanlığı çocuklarımızı kapmadan bizler onların gönül dünyalarına girmeye gayret ettik. Onların gönül dünyalarına girmek için onlara hediyelerle camimize bu tür faaliyetleri getirerek onları cami sevgisiyle buluşturmak ve buraya bağlılıklarını artırmaya gayret ettik' dedi.

'Çocuklarımız tablet bağımlısıydı, şimdi camiden çıkmaz oldu'

Projeyi uzun yıllardır sürdürdüklerini ve ailelerden olumlu dönüşler aldıklarını ifade eden Doğaç, 'Elhamdülillah projemizi yıllardır uygulamaktayız ve birbirinden güzel sonuçlar almaktayız. Ailelerimizden gelen dönüşlerde 'Hocam çocuklarımız tablet bağımlısıydı, bilgisayar bağımlısıydı, evden çıkmazdı, şimdi camiden çıkmaz oldu'' diye konuştu.

'Amacımız sadece hediye verip göndermek değil'

Çocuklara kendi emekleriyle kazanmayı öğretmek istediklerini vurgulayan Doğaç, '21. yüzyılda sokağın karanlığı çocuklarımızı kapmadan bizler bu tür projelerimizi artırmaya gayret edeceğiz. Hedefimiz, amacımız burada sadece çocuklarımıza hediye verip göndermek değil. Hediye için buraya getirmek değil, onlara kendi emekleriyle kazanmayı öğretmek. Bu yüzden bisikletten tutun uzaktan kumandalı arabalar, dronlar, akıllı saatler, kitap seti, futbol topu, voleybol topu, paten... Birbirinden değişik hediyelerle onların gönüllerine girmeye gayret ettik ve güzel bir yaz dönemi geçirdik. İnşallah hayırlara vesile olsun' ifadelerini kullandı.

Veliler de projeden memnun

Öğrenci velisi Meryem Kır da çocukların camiye severek geldiğini belirterek, 'Hocamızın çok güzel destekleri var çocuklarımıza. Onlara her gün aşkla camiye gelmeyi sevdirdi. Ve ben bu sevgiye şahidim bizzat. Ve akşam bu heyecanı çok net yaşadık ve gördük ve sabahı zor ettik heyecanla. Onca hediyelerle, oyuncaklarla büyümüş bir çocuk olmasına rağmen bugün buradan alacağı bir küçücük hediyeyi bile onu çok mutlu etti. Ayrıca bu heyecana şahit kıldığı için hocamıza çok teşekkür ediyorum ve müthiş bir andı bizim için. Emeklerine sağlık diyorum, iyi ki var' dedi.

Öğrencilerin hediye heyecanı

Yaz Kur'an Kursu'na katılan öğrencilerden Musa Can Özcan ise program sonunda aldığı hediyenin mutluluğunu yaşadı. Özcan, 'Yaz Kur'an Kursu başladığından beri buradayım. Camimizde bugün Yaz Kur'an Kursumuz sona ermişti. Onun için hocamız bize bir ödüllendirme yaptı. Ödüllendirmede de oyuncak araba çıktı bana. Bu yüzden hocamıza teşekkür ediyorum ve mutluyuz' diye konuştu.

Ordu'da yıllarca düğünlerde kameramanlık yapan, ardından yerel televizyon kanallarında çalışan Göksel Keskin, sevdiği oto yıkama işini yapmak için farklı bir yöntem geliştirdi. Yüksek kira ve işletme maliyetleri nedeniyle sabit bir iş yeri açamayan Keskin, sosyal medyada gördüğü videolardan etkilenerek mobil oto yıkama hizmeti vermeye karar verdi.

Satın aldığı aracı mobil oto yıkama servisine dönüştüren Keskin, gerekli ekipmanları da aracına yerleştirerek iş yerini adeta yanında taşımaya başladı. Randevu sistemiyle çalışan Keskin, müşterilerinin adresine giderek araçlarını yerinde yıkıyor.

Sosyal medyada izlediği videolar ilham kaynağı oldu

Yaklaşık 13 yıllık kameramanlık tecrübesinin bulunduğunu ve farklı yerel televizyon kanallarında çalıştığını belirten Göksel Keskin, oto yıkama işine ilgisinin bulunduğunu ancak yüksek maliyetler nedeniyle sabit bir işletme açamadığını söyledi. Sosyal medyada mobil oto yıkama hizmetiyle ilgili videolar gördüğünü anlatan Keskin, bu işi araştırdıktan sonra kendi işini kurmaya karar verdiğini ifade etti.

'Yurt dışında çok popüler'

Yaklaşık 2 aylık bir hazırlık sürecinin ardından hizmet vermeye başladığını belirten Keskin, 'Sosyal medyada mobil oto yıkama ile ilgili videolar gördüm. Bu işin yurt dışında da popüler olduğunu gördüm ve araştırdım. Sonrasında bir televizyon kanalında çalışırken bu işi yapmaya karar verdim. Yaklaşık 2 aylık bir kurulum süreci oldu. Vergi levhamızı ve gerekli izinlerimizi aldıktan sonra işimize başladık' dedi.

'Müşterilerimizin araçlarını kapısının önünde yıkıyoruz'

Mobil oto yıkama hizmetinin özellikle zamanı kısıtlı olan ve oto yıkamalarda sıra beklemek istemeyen vatandaşlar için kolaylık sağladığını belirten Keskin, müşterilerinin randevu oluşturmasının ardından adreslerine gittiklerini söyledi. Keskin, 'Vakti olmayan insanların ya da oto yıkamada sıra beklemek istemeyenlerin kullanabileceği güzel bir hizmet. Biz randevulu çalışıp müşterilerin adresine gidiyoruz. Herhangi bir sıra beklemiyor ve araç müşterinin kapısının önünde yıkanıyor. Müşterinin hiçbir şekilde yakıt, elektrik ve su masrafı olmuyor. Biz mobil hizmet verdiğimiz için insanlar yüksek fiyat olacak diye düşünebiliyor ama normal oto yıkamalar ile aynı fiyata araçlarını istedikleri şekilde yıkıyoruz' diye konuştu.

'Yaz aylarında sıra bulmak zor oluyor'

Aracını mobil oto yıkama hizmetiyle temizleten bir müşteri ise özellikle yaz aylarında oto yıkama işletmelerinde yoğunluk yaşandığını ve sıra bulmanın zorlaştığını söyledi. Mobil hizmetin bu açıdan büyük kolaylık sağladığını belirten müşteri, aracının bulunduğu yerde yıkanmasının zaman açısından da avantajlı olduğunu ifade ederek, hizmetin güzel ve fiyatlarının da uygun olduğunu söyledi.

Ağustos ayı itibarıyla yaz mevsimi yurt genelinde olduğu gibi Eskişehir'de de etkisini sürdürüyor. Yüksek hava sıcaklıkları zaman zaman vatandaşlara zor anlar yaşatırken, Tepebaşı ilçesine bağlı Sakintepe Mahallesi'ndeki üreticiler güneşin altında çalışmalarını sürdürüyor. Bölgede maydanoz hasadının yapıldığı bir tarlada ise, sadece kadınlar çalışıyor. Güneşten korunmak için başlarına şapka takan ve yüzlerini yazma ile örten kadınlar, zorlu hava şartlarına rağmen üretime ara vermiyorlar.

'Sabah 06.00'da tarlada oluyoruz'

Tarlada çalışan emektar kadınlardan biri olan 60 yaşındaki Şadıman Aydın, 'Burada maydanoz, tere, roka ve acı tere üretiyoruz. Önceden marul üretimi de yapıyorduk. Bu sene topraktan hiç verim alamıyoruz. Sabah 06.00'da tarlada oluyoruz, akşam 16.00'da işimizi bitiriyoruz. Güneş altında çalışırken korunmak için şapka takıyoruz. Eldiven giyip çalışmaktan ellerimiz yara oluyor. Erkek işçilerimiz ise bizim demet haline getirip kasalara koyduğumuz sebzeleri araba ile toplayıp İstanbul'a gönderiyorlar. Sıcakta ve soğukta çalışmaya alıştık artık' dedi.

'Güneşin altında, aşırı sıcaklarda çalışıyoruz'

Kadın emekçilerden bir diğeri olan 49 yaşındaki Emine Aydın ise, 'Güneşin altında, aşırı sıcaklarda çalışıyoruz. Hatta derecelerin şu anda 40-45 dereceyi bulduğu oluyordur. Allah kolaylığını veriyor ki şu zamana kadar hiç zorlanmadık. Öğle molasını saymazsak her gün yaklaşık 8-9 saat çalışıyoruz' ifadelerini kullandı.

Merkez Kayapınar ilçesinde bulunan Ceylan Karavil Park Alışveriş Merkezinde bir mağaza açılışa özel indirim yapacağını duyurması üzerine vatandaşlar adeta mağaza önüne akın etti.

Saat 09:00'da açılan mağazanın kapıları daha tam açılmadan insanlar mağazaya girmeye çalıştı. Yoğunluğun yaşandığı mağaza içerisinde vatandaşlar arasında küçük tartışmalarda yaşandı.

Konya'da günlük ekmek üretiminin önemli bir bölümünü karşılayan işletmelerde mesai, vatandaşların büyük bölümünün evlerinde olduğu saatlerde başlıyor. Akşam saatlerinde fırınların başına geçen çalışanlar, gece boyunca hamurun hazırlanmasından pişirme aşamasına kadar üretimin tüm süreçlerini yürütüyor. Yaklaşık 12-13 saat süren mesainin ardından üretilen ekmekler, sabah saatlerinde tüketicilere ulaştırılıyor.

'300 derecelik sıcaklıkta ekmek mesaisi'

Ekmek fırınının işletme müdürü Yusuf Arslan, ekmek üretiminin zahmetli ve özveri isteyen bir meslek olduğunu belirterek, çalışma şartlarını anlattı. Arslan, 'İçeride çalışan cihazlar var, şu an 300 derecelik bir sıcakta mesaimizi yapıyoruz. Burada gerçekten bu işi yapmak, bana göre, çok kutsal bir meslektir. Ekmekçilik, ekmek üretimi çok farklı bir olay, çok farklı bir sektör. Millet evinde çoluğuyla çocuğuyla vakit geçirirken, sosyal faaliyetlerde bulunurken biz burada mesaimize başlıyoruz' dedi.

'Yaklaşık 13 saatlik bir üretim sürecimiz oluyor'

13 saatlik üretim mesaisine teknolojik cihazların desteğinin daha fazla olduğuna dikkat çeken Yusuf Arslan, 'Akşam 6'da başlayıp sabah 8 ila 9, hatta 10'a kadar üretim sürecimiz devam ediyor. Yaklaşık 13 saatlik bir üretim sürecimiz oluyor. Konya'nın ve ilçelerin ekmek ihtiyacını karşılıyoruz. Geçmişten gelen, ustalık gerektiren bir meslek bu ama artık günümüz itibarıyla eleman yetişmediği için tedarikçiler ve fabrikalar biraz daha teknolojiye ağırlık veriyor. Yani 10 kişinin yaptığı ekmeği biz şu an teknolojiye ayak uydurduğumuz için makinelerle hallediyoruz. Bu da personel yetişmediği, personel gelmediği için oluyor. Yeni nesil bizim sektöre değil başka sektörlere de yöneldiği için teknolojiye biraz daha ağırlık veriyoruz' ifadelerini kullandı.

'Ailemizden uzak kalıyoruz ama bu görevi birilerinin yapması lazım'

Ekmek üretiminin gece-gündüz demeden devam etmesi gerektiğini belirten Arslan, mesleğin zorluklarına rağmen işlerini benimseyerek sürdürdüklerini söyledi. Arslan, 'Her gün bal yiyen baldan usanır derler ama biz artık bu işi benimsemişiz. Tabii zor oluyor bizim için. Çoluğumuzun çocuğumuzun, ailemizin istediğimiz zaman yanında değiliz. Ama birilerinin de bunu yapması lazım. Bu görevi de biz üstlendik' şeklinde konuştu.

Sivas'ın Şarkışla ilçesinde 2009 yılında belediye tarafından Kale Hüyük bölgesinde başlatılan çevre düzenleme çalışmaları sırasında 5 bin yıllık olduğu tahmin edilen tarihi bulgulara rastlanılmıştı. Bölge SİT alanı ilan edilirken, 2024 yılında Şarkışla Belediyesi'nin başvurusu ile giderleri belediye tarafından karşılanmak üzere bölgede arkeolojik kazı çalışmalarına başlanıldı.

Müzeler Genel Müdürlüğü koordinesinde başlayan çalışmalarda elde ilk bulgular Osmanlı, Selçuklu, Ortaçağ, Roma dönemi, Bizans dönemi ve Hititlere kadar uzanıyor. Bulgular tarihçileri ve arkeologları, bölgenin tahmini 5 bin yıllık bir yaşam alanı olabileceği noktasında heyecanlandırdı.

Konuyla ilgili açıklama yapan Şarkışla Belediye Başkanı Kasım Gültekin, belediye olarak çalışmaları desteklediklerini belirterek, 'Şarkışla'mızın tarihine sahip çıkmaz, hangi tarihten günümüze kadar geldiğimizi, Kale Höyük olarak adlandırılan bu bölgenin geçmişte nasıl kullanıldığını, hangi medeniyetlerin burada hayat sündüğünü tespit edebilmek için 2024 yılında başvuranlarımızı yaparak kazı izinlerini almıştık. 2009-2014 yılları arasında bu bölgeye yaptığımız çevre düzenleme çalışmaları sırasında tarihi bulgular elde etmiştik. Bu buluntular burada 3500-5000 yıllık bir geçmiş olduğuna işaret etti. Bu nedenle buradaki çalışmalar durduruldu. O günden bugüne kadar burada herhangi bir çalışmaya izin verilmedi. 2024 yılındaki başvurumuzun ardından çıkan izinle birlikte şu an bilim adamları, arkeologlar, Müzeler Genel Müdürlüğü'nün yetkilileri ekipleri Şarkışla Belediyemizin finansesiyle çalışmalarına başladı' dedi.

Hititlere kadar uzanıyor

Gültekin açıklamasında şunları ifade etti, 'Osmanlı, Selçuklu, Ortaçağ, Roma dönemi, Bizans dönemi ve Hititlere kadar giden bir tarihin ortaya çıkartılması söz konusu. Çalışmalarda yine tarihi bulgular elde ediliyor. Her katmanda farklı dönemlere ait bulgulara ulaşılıyor. Burada çok kıymetli tarihi verilere ulaşılarak Şarkışla ilçemizin bir kültür turizmi şehri olmasını umut ediyoruz. Bilimsel çalışmaların tamamlanması sonrası bu bölgeyi şehir terası ve sosyal alan olarak değerlendireceğiz'

HBB Hatay Kariyer ve İstihdam Merkezi (HAKİM) Projesi kapsamında Türk Kızılay ve Hatay Toplum Merkezi, mobilya firması ve çelik kapı sistemleri iş birliğinde düzenlenen kapı üretimi personeli yetiştirme kursunda, sektörün ihtiyaç duyduğu nitelikli personelin yetiştirilmesi hedefleniyor.

Kurs kapsamında katılımcılara kapı üretim süreçlerine ilişkin mesleki bilgiler aktarılırken, uygulamalı eğitimlerle sektöre yönelik deneyim kazanmaları sağlanıyor.

firma yöneticisi İbrahim Yaman, kurs sayesinde hem personel ihtiyaçlarının karşılandığını hem de kursiyerlerin istihdam edildiğini belirterek, kursun tamamlanmasının ardından da istihdamın devam edeceğini ifade etti.

Kursiyerler ise kendilerine iş imkânı sunulduğunu, eğitimler sayesinde meslek edindiklerini belirterek HBB Başkanı Mehmet Öntürk'e teşekkür etti.

HBB yetkilileri, HAKİM Projesi kapsamında Hatay'da istihdamın güçlendirilmesine yönelik çalışmaların devam edeceğini bildirdi.

Kentte pidecilik yapan Birol Karayakalı, akşam mesaisinin ardından dükkanını kapattıktan sonra dışarıda bulunan su dolabını kilitlemeden iş yerinden ayrıldı. Sabah saatlerinde dükkanını açmaya gelen Karayakalı, dolabı kontrol ettiğinde suların üzerinde bir miktar para ve bir kağıt parçası buldu.

Gece saatlerinde susayan ancak açık yer bulamayan kişilerin dolaptan su aldıklarını belirterek bıraktıkları ücreti ve teşekkürü içeren notu okuyan Karayakalı, karşılaştığı manzara karşısında şaşkınlık yaşadı.

'Bırakmayanlara helal olsun, bırakanlara teşekkür ederim'

Birol Karayakalı, sabah gördüğü not karşısında çok duygulandığını belirterek, 'Dolabın içinde bir miktar para ile yazı bırakmışlar. Gece susadıklarını, su aldıklarını ve ücretini bıraktıklarını söyleyen bir not koymuşlar' dedi.

İşletmelerinin önündeki dolabı gece saatlerinde özellikle kilitlemediklerini aktaran Karayakalı, şunları kaydetti:

'Ara ara bu olaylar oluyor. Bazıları ücretini bırakıyor, bazıları bırakmıyor. Bırakmayanlara helal olsun, ücretini bırakanlara da teşekkür ederim. Aslında bu durum garip geliyor ama eskiden ecdadımız savaşa, sefere giderken geçtiği yerlerde sebze ve meyve kopardığı zaman yerine parasını, altını koyarmış. Günümüzde böyle şeyler bize enteresan gelmeye başladı.'

Güneş gözlüğü seçimi, göz sağlığını korumak için kritik bir önem taşıyor. Bazı satıcıların daha ucuz fiyatlı sahte güneş gözlüklerini piyasaya sürdükleri bilinirken, Eskişehir'de yaklaşık 40 yıldır gözlükçülük yapan Bülent Görgün, konuyla ilgili vatandaşlara uyarılarda bulundu. Görgün, optisyen olmayan veya belgesi bulunmayan yerlerden alınan gözlüklerin göz sağlığını tehdit ettiğini vurguladı.

'Belgesi bulunmayan işletmelerden alınan gözlükler gözü bozabilir'

Sahte olarak nitelendirilen gözlüklerin kalitesiz malzemelerden üretildiğine dikkat çeken gözlükçü Bülent Görgün, 'Bu tür gözlükleri boyadan, poşetten yapıyorlar. Ne odak var ne başka bir şey, göz sağlığına büyük zararlar verebiliyor. Bizim gibi optisyen olan, devletle anlaşmalı yerlerde öyle ürünlerin satılması yasaktır. Müşterilerimiz, en çok polarize camları tercih ediyorlar. Polarize camlar yansımaları önlüyor. Polarize çok şart değil ama UV koruması önemlidir. Güneş gözlüklerinin fiyatı bin TL'den başlıyor. Mavi ışık korumalı optik camlar ise 2 bin 200 TL civarındadır. Beğenilen bir çerçeve de en az 600 TL tutsa, güneş gözlüğünün ortalama fiyatının 2 bin 500, 3 bin TL civarında olduğunu söyleyebiliriz' şeklinde konuştu.

Gelişen dijital pazarlama yöntemleriyle birlikte emlak ve otomotiv sektöründe ilan paylaşım mecraları genişliyor. Ticaret Bakanlığı'nın EİDS kapsamında verdiği yeni izinle birlikte, yetki doğrulaması yapılmış ilanların fotoğraf ve detayları sosyal medya hesapları üzerinden de serbestçe paylaşılabilecek. Böylece emlak danışmanları ve sektör temsilcileri, yüksek maliyetli ilan portallarına bağımlı kalmadan geniş kitlelere ulaşma imkanı bulacak. Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Büyükarslan, düzenlemenin sektör temsilcilerine büyük kolaylık sağlayacağını belirtti.

'Sadece ilan sitelerine bağlı değil, sosyal medyada da paylaşarak herkese ulaşım sağlayabiliyoruz'

Ticaret Bakanlığı'nın izin kararıyla birlikte sosyal medyanın emlakçılar için güçlü bir alternatif haline geldiğini söyleyen Erkan Büyükarslan, 'Bugün açıklanan yasayla Ticaret Bakanlığı'nın bize vermiş olduğu izin çıktı. Sosyal medyada ilan paylaşımlarımız, fotoğraflı paylaşımlar serbest bırakıldı. EİDS onaylı ilanlarımızı sosyal medyalarda artık paylaşmaya başlayabileceğiz. Sadece ilan sitelerine bağlı değil, sosyal medyada da paylaşarak herkese ulaşım sağlayabiliyoruz' dedi.

'İlan sitelerinin ücretleri dükkan kiralarından fazla'

Sektörde hizmet veren ilan portallarının yüksek ücret politikalarına da değinen Büyükarslan, sosyal medya izninin bu maliyet yükünü hafifleteceğini vurgulayarak, 'Malum biliyorsunuz ki ilan sitelerinin ücretleri bayağı bir yüksek fiyatla. Şu anda onun karşılığında diğer sosyal medyalarda paylaşım hakkımız doğmuştur. İlan paketlerinin hepsi değişiyor. Yani sonuçta paylaştığımız üç tane ilan sitesi var, ilan sitelerinin hepsinin fiyat farklılıkları var. Tabi ki fahiş fiyatlar da var, dükkan kiralarından fazla fiyat farkları var' ifadelerini kullandı.

Şırnak Ulu Cami'de il müftülüğü tarafından gerçekleştirilen programda dereceye giren öğrencilere mükafatları dağıtıldı.

İl Bilgi Yarışması Finaline öğrencilerin yanı sıra vatandaşlar büyük ilgi gösterdiler. Programa Şırnak Valisi Birol Ekici, İl Müftü Vekili Abdullah Şanlı, din görevlileri, öğrenciler ve veliler katıldı. Program, Kur'an-ı Kerim tilavetiyle başladı. Açılış konuşmalarının ardından sinevizyon gösterisi, öğrencilerin seslendirdiği şiirler ve salavatlarla devam eden programda, yaz Kur'an kurslarında gerçekleştirilen eğitim faaliyetlerine anlatan görüntüler de katılımcılara seyrettirildi.

Program çerçevesinde düzenlenen İl Bilgi Yarışması Finalinde öğrenciler Kur'an-ı Kerim, fıkıh ve güzel ahlak alanındaki bilgileriyle yarıştı. Yarışmanın finalinde Silopi Hazreti Hamza Camii Kur'an Kursu birinci olarak büyük başarı elde etti. Birinci olan öğrencilere 3 adet bisiklet ödülü verildi. Yarışmada Şırnak Merkez Menzil Camii Kız Kur'an Kursu ikinci olurken, öğrencilere toplam 9 bin TL ödül verildi. Güçlükonak Huzur Camii Kur'an Kursu ise üçüncü olarak 6 bin TL ödülün sahibi oldu. Yarışmaya katılan diğer ilçelerdeki öğrencilere de toplam 12 bin TL ödül dağıtıldı.

'Çocuklarımızın manevi gelişimine katkı sağlıyor'

Yaz Kur'an kurslarının çocukların Kur'an-ı Kerim öğrenmelerinin yanı sıra dini bilgiler ve güzel ahlakla buluşmasına önemli katkı sunduğu vurgulandı. Program sonunda kursların düzenlenmesinde emeği geçen hocalar, vaizler, din hizmetleri uzmanları, manevi danışmanlar ve din görevlilerine teşekkür edildi. Ayrıca Türkiye Diyanet Vakfı Şırnak Şubesi, desteklerinden dolayı Şırnak Belediyesine teşekkür plaketi verdi.

Ankara'nın Kızılcahamam ilçesindeki Kasımlar, Hıdırlar ve Sarıçam yaylaları, yaz sıcaklarından bunalan manda besiciliği için ideal ortamlar oluşturuyor. Mandalar, serinlemek için yaylalardaki göl ve çamur birikintilerine girerek serinliyor. Günün büyük bölümünü meralarda otlayarak geçiren mandaların sütü ise yüksek yağ ve protein içeriğiyle öne çıkıyor. Uzmanlar, manda sütünün özellikle kaymak ve yoğurt yapımında kaliteli sonuç verdiğine dikkat çekiyor.

'Manda sütünü diğer sütlerle karşılaştıracak olursak yağ içeriği, protein içeriği oldukça yüksek bir süttür'

Manda sütünün diğer sütlere göre vitamin ve mineral oranının yüksek olduğunu aktaran Beslenme ve Diyetetik Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nevin Şanlıer, 'Manda sütünü diğer sütlerle karşılaştıracak olursak yağ içeriği, protein içeriği oldukça yüksek bir süttür. O nedenle enerji içeriği yüksektir. Karbonhidrat açısından baktığımız zaman da diğer sütlerle benzerdir. Özellikle 100 mililitre dediğimiz yani bir çay bardağı kadar sütü değerlendirecek olursak, protein oranı yüzde 4,5'dir. Yani 100 mililitrede sütte 4,5 gram protein vardır, 7-8 gram kadar da yağ var. Dolayısıyla bu da enerji içeriğinin yükselmesine sebep oluyor. Bunun dışında diğer besin ögeleri açısından da bakacak olursak, manda sütü vitamin ve mineral açısından oldukça zengin bir süttür' diye konuştu.

'Çok iyi kaymak yapılır, tereyağı yapılır'

Prof. Dr. Nevin Şanlıer, manda sütünün beyaz renginin, içerdiği beta karotenin tamamının A vitaminine dönüşmesinden kaynaklandığını ifade ederek, 'Manda sütü beyaz bir süttür. Sebebi ise aslında hayvan yine otla besleniyor ama manda sütünde beta karoten tamamen A vitaminine dönüşüyor. O nedenle de manda sütünün rengi beyazdır. Çok iyi kaymak yapılır, tereyağı yapılır, yoğurt ya da peynir yapımı da çok kalitelidir. Sebebine geldiğimiz zaman da içerisinde kuru madde oranı yüksektir. Yani protein oranı yüksek, yağ oranı yüksektir. Özellikle kaymak yapımında da çok tercih edilen bir süttür' şeklinde konuştu.

'Manda yoğurdu halk arasında talebi olan bir ürün'

Manda yoğurdunun mineral açısında zengin olmasından dolayı halk arasında bilinen bir ürün olduğunu belirten şarküteri işletmesi sahibi Nafi Erdem, 'Manda yoğurdu mineral açısından son derece güçlü olmasından dolayı talebi olan bir yoğurttur. Manda yoğurdu halkımızın tanıdığı bir üründür. Belirli bir müşteri yapısı var, bu doğrultularda satışımız devam ediyor. Manda yoğurdu mide açısından son derece faydalıdır. Mineral açısından yüksek olmasından dolayı vücutta bir hayli faydaları var. Mide enzimlerini ve bağırsakları düzenliyor. Manda yoğurdu halk arasında talebi olan bir ürün' dedi.

'500 gram manda yoğurdunun satış fiyatı ortalama 350-400 lira civarında'

Manda yoğurdunun üretim maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle satış fiyatının da yüksek olduğunu vurgulayan Erdem, 'Manda yoğurdu halkımızın bildiği, tadını tattığı bir ürün ama şu anda maliyet olarak yüksek. Halkımız ekonomik olduğu için süzme yoğurdunu tercih ediyor. Tamamen fiyat yapısından kaynaklanıyor. Manda yoğurdu genel olarak küçük paketler halinde satılıyor. 500 gram manda yoğurdunun satış fiyatı ortalama şu anda 350-400 lira civarında. Kiloya vurduğunuz zaman da ortalama 700-800 liraya denk geliyor. Bu da ekonomik olarak insanları zorluyor. Üretimin artması, maliyetlerin de düşmesiyle talebin çok hızlı artacağından eminim' ifadelerini kullandı.

Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyetlerini sürdüren Kayseri Kent Konseyi, kentin tarihî, kültürel ve doğal mirasının korunmasına yönelik çalışmalarına bir yenisini daha ekledi. Kent Konseyi tarafından düzenlenen program kapsamında, Kocasinan ilçesi Yamula Barajı çevresinde devam eden fosil kazı alanları yerinde incelendi. Taşhan, Çevril, Emmiler ve Hırka bölgelerinde yürütülen kazı çalışmalarının geçmişi, 2018 yılı Eylül ayında bir keçi çobanının ihbarıyla ortaya çıkan fosil buluntularına dayanıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı adına Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü izinleriyle, Kayseri Müzesi Başkanlığı'nda ve Kayseri Büyükşehir Belediyesi sponsorluğunda sürdürülen çalışmalar, bölgenin bilim dünyasındaki önemini her geçen gün daha da artırıyor. Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Memduh Büyükkılıç'ın destekleriyle sürdürülen fosil çalışmaları kapsamında bugüne kadar çok sayıda önemli buluntu gün yüzüne çıkarılırken, Yamula Barajı çevresindeki fosil yatakları dünya paleontoloji tarihi açısından dikkat çeken araştırma alanlarından biri haline geldi. Kayseri Kent Konseyi'nin organizasyonuyla gerçekleştirilen inceleme programında, bölgenin sahip olduğu paleontolojik değerlerin yanı sıra turizm, kazı faaliyetleri ve çevresel potansiyeli de ele alındı. Kent Konseyi çalışma gruplarının katıldığı programda, Uzman Antropolog Ömer Dağ tarafından kazı alanları, bulunan fosiller ve yürütülen çalışmalar hakkında kapsamlı bilgiler verildi. Program kapsamında katılımcılar, kazı çalışmalarının gerçekleştirildiği alanları gezerek ortaya çıkarılan fosil örneklerini yakından inceleme fırsatı buldu. Kayseri Kent Konseyi Başkanı Ahmet Serdar Altuntuğ, Yamula Barajı çevresinde uzun süredir devam eden çalışmaların Kayseri açısından büyük önem taşıdığını belirterek, 'Çok önemli bir çalışmayı yerinde inceleme ihtiyacı duyduk. Uzun zamandır Kayseri'de Yamula Barajı kıyısında, Taşhan'da, Çevril'de ve Hırka'da bu çalışmalar devam ediyor. Bu bölgede çok önemli fosil örnekleri bulundu. Dünya bilim literatüründe çok önemli bir yer ediniyor' dedi. Çalışmaların uzun süredir bilim insanlarından oluşan bir ekip tarafından titizlikle sürdürüldüğünü ifade eden Altuntuğ; '11 kişilik bir ekip uzun zamandır Kayseri'de fosil çalışmaları yapıyor. Belediyemizin buraya çok ziyaretleri oldu, toplantılar yapıldı ve çalışmalar basına tanıtıldı. Biz de Kent Konseyi'nin ilgili insanlarının burayı görmelerini istedik. Konuyu doğru şekilde anlatacak insanlarla birlikte kazının yapıldığı alandaki örnekleri de inceledik. Bu çalışmayı yerinde incelemekten dolayı çok memnunuz' diye konuştu.

Altuntuğ, çalışmaların yürütülmesinde emeği bulunan kurum ve bilim insanlarına teşekkür ederek; 'Belediyemize, Müze Müdürlüğümüze, Kültür Bakanlığımıza teşekkür ediyoruz. Kazı Başkanı Prof. Dr. Okşan Başoğlu ve ekibine de teşekkür ediyoruz' ifadelerini kullandı. Kent Konseyi'nin yerinde inceleme programı ile Yamula Barajı çevresindeki 7,7 milyon yıllık fosil yataklarının korunması, bilimsel çalışmaların desteklenmesi ve bölgenin sahip olduğu potansiyelin gelecek kuşaklara aktarılması konusunda farkındalık oluşturulması hedeflendi.

Antalya'da motosiklet kazası sonucu ağır yaralanan ve kaldırıldığı hastanede beyin ölümü gerçekleşen 21 yaşındaki Baran Duman'ın ailesi, genç yaşta kaybettikleri evlatlarının organlarını bağışladı. Duman'ın bağışlanan kalbi, karaciğeri, 2 böbreği, pankreası ve 2 korneası, organ nakli bekleyen 7 hastaya nakledilecek.

Edinilen bilgiye göre, 3 Ağustos 2026 tarihinde geçirdiği motosiklet kazasının ardından Antalya Şehir Hastanesine kaldırılan Baran Duman, tedavi altına alındı. Yapılan tüm müdahalelere rağmen Duman'ın 12 Ağustos'ta beyin ölümünün gerçekleştiği tespit edildi. Hastanenin Organ ve Doku Nakli Koordinatörlüğü tarafından aileyle yapılan görüşmelerin ardından Duman'ın yakınları, 13 Ağustos'ta organ bağışına onay verdi.

'Başka insanlara umut olmak istediler'

Antalya Şehir Hastanesi Organ ve Doku Nakli Koordinatörü Hakkı Ergüden, ailenin insanlık örneği gösterdiğine vurgu yaparak, '3 Ağustos 2026 tarihinde, 21 yaşındaki Baran Duman isimli hastamız motosiklet kazası sonucu hastanemize getirildi. Yapılan tetkiklerin ardından 12 Ağustos'ta beyin ölümünün gerçekleştiği tespit edildi. Aileyle yapılan görüşmeler sonucunda yakınları, 13 Ağustos'ta büyük bir insanlık örneği göstererek Baran'ın organlarının bağışlanmasını kabul etti. Bu durumlar aileler için oldukça zor. En acılı dönemlerinde evlatlarının organlarını bağışlayarak başka insanlara umut olmak istediler. Hastanemiz, organları alacak hastalar ve onların aileleri adına kendilerine teşekkür ediyorum' dedi.

Organları 7 hastaya nakledilecek

Organ bağışının önemine dikkati çeken Ergüden, 'Ülkemizde her gün organ bekleyen çok sayıda hasta hayatını kaybediyor. Organ bağışı yalnızca beyin ölümü gerçekleşen hastalardan yapılabildiği için bunu çok onurlu bir görev olarak görüyoruz. Baran'ın bağışlanan organları 7 hastaya umut olacak ve onların hayata tutunmasını sağlayacak. Belki de bu hastalar uzun yıllar sağlıklı ve güzel bir hayat yaşayacak. Bizim de en büyük temennimiz bu. Ailenin gösterdiği özveri gerçekten takdire şayan. Bu davranışın diğer ailelere de örnek olmasını ve ülkemizdeki organ bağışı oranının artmasını temenni ediyoruz' ifadelerini kullandı.

'En acılı anınızda karar vermek zorundasınız'

Toplumdaki organ bağışı bilincinin artması gerektiğini de belirten Ergüden, sözlerini şöyle sürdürdü: 'Toplumumuzun bu konudaki bilincinin ve duyarlılığının artmasını istiyoruz. Herkesin, bir gün kendisinin veya bir yakınının da organ nakline ihtiyaç duyabileceğini düşünerek hareket etmesi gerekiyor. Bu süreçler kolay değil. En yakınınızı kaybediyorsunuz ve en acılı anınızda, çok kısa süre içerisinde böyle bir karar vermek zorunda kalıyorsunuz. Ancak bir gün biz de bu organlara ihtiyaç duyabiliriz. Ülke genelinde organ bağışı oranlarının artmasını ve nakil listelerinde bekleyen hastaların bir an önce sağlığına kavuşmasını temenni ediyoruz. Çünkü onların her biri, gelecek bir telefonla yeniden hayata tutunmanın umudunu taşıyor.'

Her yıl binlerce çiftin çocuk sahibi olabilmek için başvurduğu tüp bebek tedavisinde, laboratuvar ortamında oluşturulan embriyonun anne rahmine yerleşmesi büyük önem taşıyor. Tıp literatüründe 'implantasyon' olarak adlandırılan bu süreç, gebeliğin başlayabilmesi için vazgeçilmez bir aşama olarak kabul ediliyor. Acıbadem Kent Hastanesi Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Doç. Dr. Eser Çolak, tüp bebek tedavisinin en hassas aşamasının embriyonun rahme tutunması olduğuna dikkat çekti.

Tutunmayı birçok faktör etkiliyor

Doç. Dr. Çolak, embriyonun rahme tutunmasını etkileyen birçok unsur bulunduğunu, bunların başında rahim sağlığının geldiğini söyledi. Rahim iç tabakasının yeterli kalınlıkta, sağlıklı yapıda ve iyi kanlanmış olmasının implantasyon için büyük önem taşıdığını belirten Çolak, embriyonun genetik ve hücresel kalitesinin de başarı şansını doğrudan etkilediğini ifade etti. Hormonal dengenin de kritik rol oynadığını dile getiren Çolak, progesteron ve östrojen hormonlarının rahim iç tabakasını embriyonun yerleşmesine uygun hale getirdiğini, bu hormonlardaki eksiklik ya da dengesizliklerin ise tutunmayı zorlaştırabileceğini kaydetti.

Yaşam tarzı başarı şansını artırıyor

Sigara, alkol, aşırı kafein tüketimi, dengesiz beslenme ve yoğun stresin embriyonun rahme tutunma ihtimalini azaltabileceğine dikkat çeken Doç. Dr. Çolak, çiftlerin tedavi sürecinde yaşam alışkanlıklarına da özen göstermesi gerektiğini belirtti. Tüp bebek tedavisinde başarıyı artıran uygulamalara değinen Çolak, şöyle konuştu:

'Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz, vücudun genel sağlığını destekleyerek embriyonun rahme tutunma sürecini olumlu yönde etkiler. Bunun yanında stresten uzak bir yaşam sürmek de büyük önem taşıyor; çünkü yüksek stres hormonları rahim iç tabakasının işlevini olumsuz etkileyebiliyor. Ayrıca progesteron desteği gibi hormon tedavilerinin aksatılmaması, rahim iç tabakasının embriyo için en uygun hale gelmesine yardımcı oluyor. Son olarak genetik testler sayesinde yüksek kaliteli embriyoların seçilebilmesi, tutunma şansını belirgin şekilde artırıyor.'

Kişiye özel tedavi başarıyı destekliyor

Tüp bebek tedavisinde standart bir yaklaşım yerine kişiye özel planlama yapılmasının önemine de değinen Doç. Dr. Eser Çolak, gelişen teknolojiler sayesinde embriyo tutunma oranlarının her geçen gün arttığını belirterek sözlerini şöyle tamamladı:

'Tüp bebekte başarıyı artıran en önemli unsur, hem tıbbi hem de yaşam tarzına yönelik bütüncül bir yaklaşımdır. Kişiye özel planlanmış doğru hazırlık ve destek ile implantasyon süreci büyük ölçüde optimize edilebilir.'

Diyarbakır'da yapımı devam eden şehir hastanesi gibi çok sayıda sağlık yatırımı devam ediyor. Kentte, 18 ay içerisinde 30 sağlık yatırımı ise tamamlandı. İl Sağlık Müdürü Uzman Dr. Emre Asiltürk, yaklaşık 111 civarında inşaatı devam eden, yatırım aşamasında, arsa aşamasında ve proje aşamasında olan yatırımlarının olduğunu söyledi. Diyarbakır'ın sağlık yatırımı anlamında çok ciddi bir yatırım aldığını belirten Asiltürk, Şehir Hastanesi özellikle sağlık hizmetleri açısından, modern altyapı ve cihazlar açısından ilimize ve bölgeye çok ciddi bir katkı sağlayacağını ifade etti.

'Tüm doğrulama testlerine kadar, tüm bölgeye hizmet eden bir L1 laboratuvar ihalesi yapıldı, bugün yarın inşaatına başlanacak'

Şehir Hastanesi'nin 2027'in ikinci yarısından itibaren hizmete aldıklarında hem Diyarbakır'a, hem bölgeye çok ciddi anlamda fayda ve katkı sağlayacağını, rahatlatacağını söyleyen Asiltürk, 'Biz, 2025-2026 yılı içerisinde, yaklaşık 18 ay içerisinde 30 tane sağlık yatırımımızı tamamlamışız. Aynı zamanda şu anda 23 adet sağlık yatırımımız da devam ediyor. Dolayısıyla biz şunu yapmaya çalışıyoruz. Hizmeti ilçelere, periferiye yayarak halkın yerinde hizmet almasını sağlayarak, Kulp gibi, Çüngüş gibi, Çermik gibi yerlerde insanlar 120 kilometre, 130 kilometre bir mesafeyi katedip merkeze gelmek zorunda kalmasın. Merkez kendi işini, kendi rolünü yapsın. Halk Sağlık Laboratuvarı'nı da mutlaka hatırlatmamız lazım. L1 türü bir halk sağlığı laboratuvarı var. Tüm bölgenin tamamına hizmet edebilecek, SMA laboratuvarından tutun, su analizlerine, diğer tüm doğrulama testlerine kadar, tüm bölgeye hizmet eden bir L1 laboratuvar. İhalesi yapıldı, inşaatına bugün yarın başlanacak. Yani birinci basamaktan üçüncü basamağa kadar çok ciddi anlamda topluma katkı sağlayacak sağlık yatırımları ilimizde yoğun bir şekilde devam ediyor' dedi.

Sağlık çalışanlarının özverili çalışmalarından dolayı teşekkür eden Dr. Asiltürk, Diyarbakır'ın 2 milyon nüfusunun değil, bölgenin, 5 milyon nüfusunun da yükünü taşıdıklarına dikkat çekerek, 'Biz, bundan şikayet etmiyoruz. Biz, Diyarbakır olarak, bölgenin önde gelen ili olarak bu yükün altında desteğimizi vereceğiz. Burada demek istediğim şey şu; Çok ciddi bir özveri, gayret ve emek var. Onların bu emekleri ve gayretleri olmasa zaten bu iş olmaz. Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Dicle Üniversitesi de ilimizin en önemli sağlık eserlerinden birisi. Bu iki hastanemiz bu anlamda çok büyük bir özveri ve gayretle çalışıyor. Çocuk kalp merkezimiz, çocuk kalp damar cerrahisi, yani yeni doğan, bir haftalık, on günlük bebeklerden tutun da 16-17 yaşına kadarki gençlere kadar hizmet verebilen, doğumsal kalp hastalıkları olan, açık kalp ameliyatlarının yapılabildiği bir merkezimiz var' diye konuştu.

Ellerindeki imkanları en iyi şekilde değerlendirmeye çalıştıklarını aktaran Asiltürk, vatandaşlara sadece mesai saatleri içinde değil de, mesai saatleri dışında da, hafta sonu da, hatta bayram zamanlarında bile kesintisiz sağlık hizmeti alması için önemli projeler yaptıklarını dile getirdi.

Poliklinik hizmetini sadece sabah 08.00, 17.00 iler sınırlı tutmadıklarını kaydeden Dr. Asiltürk, 'Akşam mesaileri yapıyoruz, gece 24.00'e kadar. Ya da cumartesi, pazar günleri poliklinik açıyoruz. Acil sağlık hizmetlerinden bahsetmiyorum. Çocuk Hastalıkları Hastanesi'nde, bir çocuk yan dal uzmanı ya da çocuk hastalıkları uzmanı pazar günü dahil 3-5 poliklinikle hizmet vermeye devam ediyoruz. Vatandaş, her zaman, her saatte buna ulaşabilsin. Ergani'de 24.00'e kadar diş hizmeti vermeye devam ediyoruz. Ergani'de 4 tane polikliniğimiz 24.00'e kadar açık. Bu şekilde ne oluyor? Öğrenci mesai saatinde dersinden kalmıyor. Kurum çalışanı işinden, mesaisinden kalmıyor. Ya da insanların akşam, gece, diyelim ki 22.00'de dişi ağrıdı; kalkıp merkeze gelmek zorunda kalmıyor. Vatandaşların sağlık hizmetine ulaşabilirliğini sağlamak için bunları yapıyoruz' şeklinde konuştu.

'Tabii ki bunları söylüyoruz ama birinci basamak tarafı da var. Birinci basamakta da gebeliğinin son 3 ayına girmiş gebelerimize, biz her gebeye bir ebe formatıyla, koordinatör ebeler vasıtasıyla evlerine ziyaretler gerçekleştiriyoruz' diyen Dr. Asiltürk, konuşmasını şöyle tamamladı:

'Eşiyle, kendisiyle, gebeliğin sürecini anlatıyoruz, normal doğumun önemini anlatıyoruz. Hizmeti ayaklarına götürme noktasında bir çaba içerisindeyiz. Biz, hizmeti aslında yaygınlaştırmaya, halkın ayağına götürmeye çalışıyoruz. Diyarbakır'da gerçekten bazı sağlık hizmetlerinde biz ileriyiz. Mesela biraz önce çocuk kalp merkezinden bahsettim ya, organ nakli de bunlardan bir tanesi. Hem Dicle Üniversitesi'nde hem de Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde organ nakillerini yapan çok iyi bir ekibimiz var. Biz de elimizden geldiği kadar onları daha da fazla desteklemeye devam ediyoruz. İnsanların başka bir yere gitmesini gerektirmiyor. Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde inme hastalarına anında tedavi uygulanabiliyor. Yanık merkezlerimiz, plastik cerrahi merkezlerimiz gelişmiş. Aslında Diyarbakır'da nitelikli bir sağlık altyapısı var. Hem personel altyapımız zengin hem de personelimizin niteliği, hocalarımızın niteliği çok iyi. Fiziki olarak da bunu biz üst düzeye taşıdığımız zaman zaten Diyarbakır dünyayla yarışacak bir noktaya gelecek.'

Spor salonunda geçirilen bir antrenmanın ya da yapılan bir pilates dersinin ertesi sabahı yataktan kalkmak zorlaşabiliyor, merdivenlerden inerken bacaklarda titreme hissedilebiliyor veya günlük hareketler sırasında kaslarda belirgin hassasiyet yaşanabiliyor. Özellikle uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra yeniden egzersize başlayan kişilerde görülen bu tablo çoğu zaman vücudun alışık olmadığı fiziksel yüke verdiği doğal yanıt olarak ortaya çıkıyor.

Ağrı neden sporun hemen ardından değil, ertesi gün ortaya çıkıyor?

Liv Hospital Ulus Algoloji Uzmanı Prof. Dr. Kader Keskinbora, egzersiz sonrası ortaya çıkan bu tür kas ağrılarının tıpta 'gecikmeli kas ağrısı' (Delayed Onset Muscle Soreness - DOMS) olarak tanımlandığını belirterek şu bilgileri verdi: 'Gecikmeli kas ağrısı özellikle kişinin alışık olmadığı bir egzersizi yapması, egzersizin süresini veya yoğunluğunu artırması sonrasında ortaya çıkabilir. Egzersiz sırasında kaslarda mikroskobik düzeyde zorlanmalar meydana gelir. Vücudumuz da bu sürece geçici bir inflamatuvar yanıt verir ve ardından kas dokusunun onarım ve adaptasyon süreci başlar. Bu nedenle ağrı çoğu zaman egzersiz sırasında değil, egzersizden yaklaşık 12-24 saat sonra hissedilmeye başlar. Genellikle 24-72 saat arasında daha belirgin hale gelebilir.'

Keskinbora, 'Bu süreçte kaslarda hassasiyet ve sertlik, hareketle artan ağrı ve geçici güç kaybı hissedilebiliyor. Çoğu kişide ise belirtiler birkaç gün içerisinde giderek azalıyor' dedi.

''Ne kadar ağrırsa o kadar iyi çalışmıştır' düşüncesi doğru değil'

Egzersiz sonrası yaşanan ağrının, yapılan sporun ne kadar etkili olduğunun bir göstergesi olmadığının altını çizen Prof. Dr. Keskinbora, toplumda oldukça yaygın olan bir yanılgıya da dikkat çekerek şöyle devam etti: 'Egzersiz sonrasında ciddi ağrı yaşamak, mutlaka çok iyi antrenman yaptığınız anlamına gelmez. 'Ne kadar çok ağrırsam o kadar iyi çalışmışımdır' düşüncesi doğru değildir. Egzersizin amacı vücudu sakatlamak değil, kontrollü ve aşamalı şekilde güçlendirmektir. Özellikle spora yeni başlayanların performanslarını bir anda artırmak yerine vücudun adaptasyonuna zaman tanımaları gerekir.'

'Ağrı olduğunda tamamen hareketsiz kalmak da doğru değil'

Egzersiz sonrasında kas ağrısı yaşayan kişilerin ağrı nedeniyle tamamen hareketsiz kalmasının her zaman gerekli olmadığını ifade eden Prof. Dr. Keskinbora, 'Ağrının izin verdiği ölçüde hafif yürüyüşler yapmak ve günlük hareketliliği sürdürmek toparlanma sürecine yardımcı olabilir. Bunun yanında yeterli sıvı tüketmek, dengeli beslenmek ve kişinin günlük protein ihtiyacını karşılaması da kasların onarım sürecini destekler' dedi.

Ancak toparlanma söz konusu olduğunda çoğu zaman göz ardı edilen önemli bir faktörün de uyku olduğunu belirten Prof. Dr. Keskinbora, 'Kaslarımız yalnızca egzersiz sırasında çalışmaz. Egzersizle başlayan adaptasyon ve onarım sürecinin önemli bir bölümü dinlenme döneminde gerçekleşir. Bu nedenle düzenli ve kaliteli uyku, sağlıklı egzersiz programının ayrılmaz bir parçasıdır' diye konuştu.

Spordan sonra oluşan ağrılarla ilgili bilgi veren Prof. Dr. Kader Keskinbora, özellikle spora yeni başlayanların veya uzun bir aradan sonra egzersize dönenlerin sık karşılaştığı kas ağrılarının her zaman endişe verici olmadığını belirterek, 'Ancak her ağrıyı da sporun doğal sonucu kabul etmek doğru değil. Ağrının ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, şiddeti ve eşlik eden bulgular, altında yatan nedeni anlamak açısından önem taşıyor. Spor ya da pilates yaptıktan sonraki sabah yataktan kalkmak zorlaşabiliyor, merdiven inerken bacaklarda titreme hissedilebiliyor veya eğilip yerden bir şey almak bile ağrılı hale gelebiliyor. Özellikle uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra yeniden egzersize başlayanlarda görülen bu tablo çoğu zaman vücudun alışık olmadığı fiziksel yüke verdiği doğal yanıt olarak ortaya çıkıyor' dedi.

Ortopedi uzmanından önemli ayrım: Kas ağrısı mı, sakatlık mı?

Liv Hospital Ulus Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Gürkan Gümüşsuyu, spor sonrasında yaşanan her ağrının kas ağrısı olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekerek, ağrının karakterinin önemli bir yol gösterici olduğunu belirterek şöyle devam etti: 'Egzersiz sonrası özellikle iki taraflı ve yaygın şekilde hissedilen, kaslarda sertlik ve hassasiyet oluşturan, günlük hareketleri tamamen engellemeyen ve birkaç gün içerisinde azalma eğilimi gösteren ağrılar çoğunlukla kasların egzersize adaptasyonuyla ilişkilidir. Buna karşılık tek bir noktada belirginleşen, keskin veya batıcı karakterde olan, hareket sırasında aniden başlayan ya da giderek şiddetlenen ağrılar farklı değerlendirilmelidir.'

Spor sırasında hissedilen ağrının da özellikle dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Gümüşsuyu, 'Egzersiz sırasında ortaya çıkan keskin bir ağrıya rağmen spora devam etmek doğru değildir. Çünkü kişi ağrının üzerine gittikçe hareket biçimini değiştirebilir, vücudun başka bölgelerine daha fazla yük bindirebilir ve mevcut sorunu büyütebilir' dedi.

'Diz, omuz ve bel ağrısını 'normal kas ağrısı' sanmayın'

Ortopedik açıdan ağrının nerede hissedildiğinin de önemli olduğunu belirten Doç. Dr. Gümüşsuyu, özellikle eklem çevresindeki ağrıların göz ardı edilmemesi gerektiğini söyleyerek şöyle konuştu: 'Yeni bir egzersiz programına başladıktan sonra kaslarda yaygın bir hassasiyet yaşanması beklenebilir. Ancak dizin belirli bir noktasında, omuz ekleminde, bel bölgesinde veya ayak bileğinde sürekli tekrarlayan ağrıyı yalnızca 'spor yaptım, normaldir' diyerek geçiştirmemek gerekir. Özellikle daha önce sakatlık yaşanmış bir bölgede egzersizle birlikte yeniden başlayan ağrılar değerlendirilmelidir.'

'Doğru egzersiz, doğru yüklenmeyle başlar'

Spor yaralanmalarının önemli bir bölümünde kişinin kapasitesinin üzerinde ve hızlı bir yüklenmenin rol oynayabildiğini ifade eden Doç. Dr. Gümüşsuyu, egzersize dönüşte kademeli ilerlemenin önemine dikkat çekti.

Doç. Dr. Gümüşsuyu, 'Uzun süre spor yapmamış bir kişinin bir anda yüksek yoğunlukta antrenmana başlaması doğru değildir. Egzersizin süresi, sıklığı ve yoğunluğu kişinin mevcut kondisyonuna göre aşamalı olarak artırılmalıdır. Isınma ve soğuma süreçleri ihmal edilmemeli, doğru teknik öğrenilmeli ve ağrı varken performansı zorlamak yerine vücudun verdiği sinyaller dikkate alınmalıdır' dedi.

Ağrı varsa spora ara mı verilmeli?

Her ağrıda tamamen hareketsiz kalmanın da doğru olmadığını belirten Doç. Dr. Gümüşsuyu, 'Hafif düzeydeki kas hassasiyetlerinde kişinin tolere edebildiği ölçüde günlük hareketlerine devam etmesi mümkün olabilir. Ancak ağrı hareket kalitesini bozuyorsa, kişinin normal hareketlerini kısıtlıyorsa veya egzersiz sırasında belirgin şekilde artıyorsa aynı bölgeyi zorlamaya devam etmek doğru değildir' dedi.

Ağrı birkaç gün içinde geçmiyorsa dikkat

Prof. Dr. Kader Keskinbora ve Doç. Dr. Gürkan Gümüşsuyu, egzersiz sonrası ağrının değerlendirilmesinde süre, şiddet, ağrının yeri ve eşlik eden belirtilerin birlikte ele alınması gerektiğini vurgulayarak şöyle konuştular: 'Özellikle; şiddetli veya giderek artan ağrı, keskin ve belirli bir noktada hissedilen ağrı, belirgin şişlik veya morarma, hareket kısıtlılığı, belirgin güç kaybı, üzerine basamama veya ilgili uzvu kullanamama, haftalar boyunca devam eden ya da her egzersiz sonrasında tekrarlayan ağrı gibi durumlarda uzman değerlendirmesi gerekebilir. Bu bulgular, sıradan egzersiz sonrası kas ağrısından farklı bir kas-iskelet sistemi problemine işaret edebilir.'

'Hareketten korkmayın, ağrınızı da küçümsemeyin'

Prof. Dr. Kader Keskinbora, 'Spordan sonra birkaç gün süren kas hassasiyeti çoğu zaman vücudun yeni bir fiziksel yüke uyum sağlama sürecinin parçasıdır. Ancak uzun süren, giderek artan, sürekli tekrarlayan veya yaşam kalitesini bozan ağrı vücudunuzun size verdiği bir uyarı olabilir' dedi.

Doç. Dr. Gürkan Gümüşsuyu ise sözlerini şu uyarıyla tamamladı: 'Sporun amacı ağrı çekmek değil, sağlıklı ve güçlü bir vücut oluşturmaktır. Ağrıya rağmen devam etmek her zaman daha güçlü olacağınız anlamına gelmez. Vücudunuzu tanımak, yüklenmeyi kademeli artırmak ve olağan dışı belirtilerde zamanında değerlendirme almak, sporu sürdürülebilir hale getirmenin en önemli koşullarındandır.'

Uzmanlar, spordan sonra ortaya çıkan geçici kas hassasiyetinin kişiyi hareketten uzaklaştırmaması; ancak kalıcı, şiddetli veya tekrarlayan ağrıların da 'sporun doğal sonucu' olarak kabul edilmemesi gerektiğinin altını çizdi.