Batman Çayı Havzası; yalnızca bir akarsu sistemi değil, Dicle Havzası’nın can damarı, Mezopotamya’nın binlerce yıllık ekolojik mirasıdır. Bugün bu havza; plansız sanayileşme, imar, denetimsiz atık deşarjları, yanlış tarım politikaları ve ekosistemle uyumsuz mühendislik müdahaleleri nedeniyle yıkım süreci devam ediyor. Batman Çevre Platformu adına hazırladığımız bu rapor, Batman Çayı’nı tehdit eden sorunların ana risk başlığını, çevresel, sağlık ve sosyo-ekonomik etkileriyle ortaya koymakta ve acil çözüm yollarını kamuoyunun dikkatine sunmaktadır. Sadece sorunlardan söz eden, yakınan değil, çözüm önerileri sunan bir raporla kamuoyuna çağrıda bulunuyoruz.

Batman Çayı Havzası, yalnızca Batman için değil, Dicle Havzası ve tüm Mezopotamya için yaşamsal öneme sahiptir. Havzanın kaybı, su güvenliği, gıda üretimi, ekolojik denge ve halk sağlığı üzerinde telafisi olmayan kayıplara yol açacaktır.

Bu su havzası, yüz binlerce insanın ve yüzlerce canlı türünün yaşam kaynağıdır. Bu tabloya sessiz kalırsak, çocuklarımızın su hakkını, tarımın geleceğini ve ekosistemin dengesini kaybedeceğiz. Batman Çayı Havzasını tehdit eden 23 ana başlıktaki sorunlar ve çözüm önerileri içeren 21 sayfalık raporumuzu arz ediyoruz.”

Raporda ön plana çıkan konular şöyle;

1. Batman Barajı Kaynaklı Olası Afet Riski

2. Samanyolu Köyü İçin Düşünülen OSB ve Tekstil Atölyeleri

3. Silvan OSB Planı

4- Silvan ve Sason’un atıksu/kanalizasyon lağım suları, oto yıkama ve yağlamadan kaynaklı pis sular ve katı atık çöpleri

5- Batman Çayı Havzasına hakim bütün köylerin evsel atıkları

6. Kum Ocakları

7. Bıçakçı Köyü Yakını Organize Sanayi Bölgesi

8- Küçük Sanayi Sitesi’nin Batman Çayı Havzasına etkileri

9. Havaalanı Kaynaklı Tehditler

10- Vahşi Sulama ve Tarımsal İlaçlama

11- Batman Evsel atıklarının (kanalizasyon lağım suları) Atıksu Fiziksel, Kimyasal ve İleri Biyolojik Arıtma Sorunu

12. Arıtılmadan Çaya Verilen Kanalizasyon Hatları

13. Kent Merkezindeki 150’den civarındaki Oto Yıkama ve Yağlama Tesisi

14- Batman Çayı Havzası’nın imara açılması

15. Batman Çayı Havzasını etkileyen petrol arama ve çıkarma faaliyetlerinden kaynaklı kirlilik.

16. Eski Tekel Binalarındaki Tekstil Atölyelerinden Kaynaklı Kirlilik

17. Taşkın Riskli Tayyare Göleti

18- BOTAŞ Petrol Boru Hattı Kaynaklı Kirlilik Riski (Batman Çayı Havzası)

20. Taşkın Önleme Duvar ve Bentleri

21- İluh Deresi Kaynaklı Kirliliğin Batman Çayı Havzasına Etkileri

22- Batman Çayı’nda Yasadışı ve Tahripkâr Avlanma Yöntemleri

23. Dicle Nehri Kaynaklı Kirliliğin Batman Çayı Havzasına Etkileri

BELİRLENEN KURBAN KESİM VE SATIŞ YERLERİ

Gültepe Mahallesi – Yeni Sanayi Sitesi karşısı

Çamlıtepe Mahallesi – Adem İlkkılıç Ortaokulu Karşısı

Şafak Mahallesi - 3415. Sokak No:5

Hilal Mahallesi – Yeni Otogar Fuar Alanı

Huzur Mahallesi – Tablabaşı Sakatatçılar Çarşısı

İkiztepe Köyü – Mezbaha

Cudi Mahallesi – Korik Caddesi 3413 Sokak (Beritan Oto Yıkama yanı)

GAP Mahallesi – Avukat Sedat Özevin Caddesi (Canbolat Oto Yıkama yanı)

ATO'nun 30 No'lu Doğal Taş, Mermer ve Hazır Beton İmalatçıları Meslek Komitesi koordinasyonunda ATO Fuaye Alanı'nda düzenlenen "Gençlik Meslekle Buluşuyor" programı, sektör temsilcileri ile gençleri bir araya getirdi. Programa ATO Yönetim Kurulu Başkanı Gürsel Baran'ın yanı sıra ATO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Halil İbrahim Yılmaz, ATO Yönetim Kurulu Üyesi ve 30 No'lu Doğal Taş, Mermer ve Hazır Beton İmalatçıları Meslek Komitesi Başkanı Ali İhsan Güçlü ile çok sayıda davetli katıldı. Programda konuşan ATO Yönetim Kurulu Başkanı Baran, gençlerin doğru mesleklere yönlendirilmesinin önemine dikkat çekerek, sektör temsilcileri ile gençlerin aynı ortamda buluşmasının bilgi, tecrübe ve vizyon paylaşımı açısından büyük önem taşıdığını söyledi. Baran, "Gençlik Meslekle Buluşuyor programının gençler açısından yol gösterici olacağına inanıyoruz. Gençlerimizi sevecekleri işlerle buluşturmak; onların başarılı olması, işyerlerine, sektörlerine ve ülkelerine katkı sağlamalarının ilk adımıdır" ifadelerini kullandı.

"Güçlü ekonomi, nitelikli insan kaynağıyla mümkün"
Türkiye'de sanayi, üretim ve ticaret alanlarında başarının yetişmiş insan gücüyle mümkün olduğunu vurgulayan Baran, "Güçlü ekonomi, üretken ve nitelikli insan kaynağının varlığı ile mümkün oluyor. Sanayide olsun, üretimde olsun, ticarette olsun ancak yetişmiş insan gücü varsa başarı ve büyüme gerçekleşiyor" diye konuştu.
Meslek sahibi gençlerin iş dünyasında önemli fırsatlar yakaladığını kaydeden Baran, "Teknik bilgiye sahip, üretim süreçlerini bilen, sahada çalışabilecek gençlerimizi arıyoruz ve bu gençlerimiz iş dünyasında çok önemli fırsatlara sahip oluyor" dedi.

"Gençlerimizi güçlü kariyer fırsatları bekliyor"
Doğal taş, mermer ve hazır beton sektörlerinin şehirleşmeden altyapıya, ihracattan istihdama kadar ekonominin birçok alanına katkı sağladığını belirten Baran, Türkiye'nin doğal taş rezervi bakımından dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer aldığını ifade etti. Teknolojinin gelişmesiyle birlikte sektörde yeni çalışma alanlarının ortaya çıktığını söyleyen Baran, gençlere seslenerek, "Bu sektörlerde kendinizi geliştirmeniz halinde çok geniş kariyer fırsatları sizleri bekliyor. Ankara Ticaret Odası olarak gençlerimizin istihdama katılımını artıracak, iş dünyasıyla eğitim hayatını birbirine yaklaştıracak her çalışmayı çok kıymetli görüyoruz" şeklinde konuştu.
Etkinlikte ayrıca 30 No'lu Meslek Komitesi Meclis Üyesi Murtaza Tosun, Komite Üyesi Erol Yıldırımoğlu, 39 No'lu Lastik, Jant, Akü Toptan ve Perakende Satış-Servisi Meslek Komitesi Başkanı Fatih Çalışkan, 59 No'lu Kültür ve Sanat Etkinlikleri Meslek Komitesi Başkanı Ümit Kılıç, 37 No'lu Konut Amaçlı Olmayan İnşaat ve Altyapı Müteahhitleri Meslek Komitesi Meclis Üyeleri İbrahim Öztürk ve Mehmet Kaya'nın yanı sıra çok sayıda davetli yer aldı.

Programda konuşan İl Tarım ve Orman Müdürü Oktay Sezgin, kullanılmayan tarım arazilerinin yeniden üretime kazandırılmasının önemine dikkat çekerek şunları söyledi:
''Sebze üretiminin geliştirilmesi, yerli üreticimizin desteklenmesi ve tarımsal üretimde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Şırnak İl Tarım ve Orman Müdürlüğü olarak bugün ‘Şırnak'ta Yazlık Sebze Yetiştiriciliği Projesi' kapsamında bir araya geldik. İlimizin dağlık ve kırsal bölgelerinde yazlık sebze üretimini artırarak bölgemizin sebze ihtiyacını bir nebze olsun karşılamak ve aile ekonomisine katkıda bulunmak amacıyla, Bakanlığımız tarafından finanse edilen projenin toplam bütçesi 3 milyon 330 bin liradır. Bu bütçenin yüzde 75'i Bakanlık tarafından, yüzde 25'i ise üretici katkısıyla karşılanmıştır. Toplamda 515 dekarlık alanda açıkta sebze yetiştiriciliği planlanmaktadır. Beytüşşebap'ta 51 üreticiye 62 bin 304 adet fide, Cizre'de 2 üreticiye 2 bin 16 adet fide, Güçlükonak'ta 8 üreticiye 16 bin 356 adet fide, İdil'de 17 üreticiye 37 bin 920 adet fide, Merkez'de 125 üreticiye 170 bin 424 adet fide, Silopi'de 13 üreticiye 38 bin 520 adet fide ve Uludere'de 36 üreticiye 33 bin 936 adet fide olmak üzere toplam 252 üreticimize 361 bin 476 adet sebze fidesi temin edildi. Sebze fidelerimiz; patlıcan, domates, salatalık, dolmalık biber, kıl biber ve kapya biberden oluşmaktadır. Sebze fidelerinin bölgemize ve çiftçilerimize bereket getirmesini, projenin hayırlı olmasını diliyorum."

Fide desteğinden yararlanan çiftçi Halil Uysal ise ''Buraya fide almak için geldik. Bakanlığımıza bize bu imkanı verdikleri için çok teşekkür ederiz. Bizim için çok faydalı bir program. Bize yüzde 75 hibe ile sebze fidesi verdiler. Yıllardır kırsalda boş duran arazilerimiz vardı. Terörden kaynaklı boşalan köylerimiz vardı. Yıllar sonra tekrar Hz. Nuh'un şehrinde yaşama tutunmak, bir fide dikmek bizim için çok değerlidir, çok kıymetlidir'' dedi.
Program, fide teslimatlarının ardından üreticilerle yapılan görüşmelerle sona erdi.

Kozan Halit Dağlı İlkokulu'nda 3. ve 4. sınıf öğrencilerine yönelik düzenlenen ödüllü kitap okuma yarışmasıyla öğrencilerin ekran süresinin azaltılması ve kitap okuma alışkanlığının artırılması hedeflendi. Öğretmen, öğrenci ve veli iş birliğiyle gerçekleştirilen yarışmada öğrenciler, Şehit Kaymakam Saim Bey'in Milli Mücadele'deki kahramanlığını anlatan kitabı bir ay boyunca okuyarak sınava hazırlandı.
Yaklaşık 400 öğrencinin katıldığı yarışmada 92 öğrenci ödül almaya hak kazanırken, 52 öğrenci tam puan alarak birinci oldu. Kozan Aile ve Sosyal Hizmetler İlçe Müdürlüğü konferans salonunda düzenlenen törende öğrenciler, kitabın yazarı Muhammed Yıldırım ile bir araya geldi. Öğrencilere madalya ve çeşitli ödüller verildi.

"Teneffüslerde ağaç gölgelerinde kitap okuyarak yarışmaya hazırlandı"
Okul müdürü Seyban Karaköse, dijital bağımlılığın çocuklar üzerindeki etkisine dikkat çekerek, "Dijital bağımlılık okullarda had safhada. Öğrencilerimizi bundan nasıl uzak tutabiliriz diye düşünerek bu yıl ikincisini düzenlediğimiz kitap okuma yarışmasını gerçekleştirdik. Çocuklarımız teneffüslerde ağaç gölgelerinde kitap okuyarak yarışmaya hazırlandı. Velilerden de çok olumlu dönüşler aldık. Evde kitapla gezen çocukları görmekten mutlu olduklarını söylediler" dedi.
Veli Yasemin Yağbasan, kızının yarışma sürecinde ekran süresini azaltarak kitaba yöneldiğini belirterek sürecin oldukça verimli geçtiğini söyledi. Yasemin Akpınar ise kızının büyük bir heyecanla kitap okuduğunu ifade ederek, "Kitap okumayı seviyor. Yarışma ve ödüller olunca daha da heyecanlı okuyor" diye konuştu. Öğrencilerden Ahmet Selim Kaplan, kitap okurken telefon ve ekrandan uzak kaldığını belirterek kitabı büyük bir heyecanla okuduğunu söyledi.

"Kitabı okurken telefon ve televizyona daha az baktığımı fark ettim"
Birincilik elde eden öğrencilerden Yusuf Mirza Solmuşgül ise kitabı bir kez ancak dikkatlice okuduğunu belirterek, "Önemli olan çok okumak değil, dikkatli okumak. Kitabı okurken telefon ve televizyona daha az baktığımı fark ettim. Ödül aldığım için çok mutluyum" dedi.
Elif Azgın da yarışmaya soru çıkararak hazırlandığını ve kitabı büyük bir heyecanla okuduğunu kaydetti.

Daire Başkanlığı personeli, Kurban Bayramı öncesinde kentte engellilere yönelik faaliyet yürüten dernekleri de ziyaret ederek, bayram paketi ve temizlik malzemesi desteğinde bulundu. Başta Diyarbakır Sağırlar Hakları Eğitim Kültür ve Spor Kulübü Derneği, Diyarbakır İşitme Engelliler ve Aileleri Eğitim Kültür Gençlik ve Spor Kulübü Derneği, Diyarbakır Yeniden Yaşam Kanserle Mücadele Derneği ve Altı Nokta Körler Derneği Diyarbakır Şubesi olmak üzere toplam 25 derneğin ziyaret edildiği programda, dernek yöneticilerinin talep, öneri ve istekleri de dinlendi.

Müzede takı sanatı bölümünde yer alan bilgilendirmede, "Takılar, insanlık tarihi boyunca çeşitli sebeplerle tüm kültürlerde kendine yer bulmuş en özel eşyalardandır. Paleolitik Çağ'dan bu yana takı; inanç sembolü, ritüel, kötülüklerden korunma, bereket ve kimi zaman sadece süs için kullanılmıştır. Her biri kendi içinde estetik barındıran kil yapımının da görüldüğü bu objeler; çeşitli hayvan kemikleri, renkli taşlar, deniz ve karadaki yumuşakça kabuklarından birtakım aşındırma ve delme işlemlerinden sonra takı halini almaktadır. Neolitik Çağ'da küçük taş, obsidyen ve yumuşakça kabuklarından imal edilen takılar, Kalkolitik ve Tunç Çağı'nda metalürjinin ilerlemesiyle bakır, altın, gümüş gibi metallerin yanı sıra tunç gibi birleşimlerden yapılmış; bazen de taş ve metal bir arada kullanılmıştır. Metalin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte geliştirilen çalma ve kazıma, delik işi, kabartma, taneleme, kakma, kaplama, telkâri teknikleri; altın ve gümüş gibi değerli metalleri süslemek, bir süs eşyasına veya takıya dönüştürmek amacıyla kullanılmış ve kuyumculuk ortaya çıkmıştır. Arkeolojik kazılarda büyük ölçüde ölü hediyesi olarak mezarlarda karşımıza çıkan diadem, toka, küpe, yüzük, hızma, kolye, fibula, broş, iğne, bilezik, bileklik, düğme, kemer tokası ve halhal gibi çeşitli takıların pek çoğu, günümüzde olduğu gibi eski insanlar tarafından da bir statü ve zenginlik göstergesi olarak kullanılmaktaydı" ifadeleri yer alıyor.

Asırlar öncesinin estetiğini bugüne yansıtan takılar arasında Erken Tunç Çağı'na ait taş kolye, yumuşakça kabuğundan yapılmış bileklik, hayvan kemiğinden yapılmış tarak, kemikten yapılan iğne, pandantif kolye ucu, bronzdan yapılmış ikili spiral, halhal, bilezik, kolye, küpe, yüzük ve birçok süs ve anı sembolü de sergileniyor.

"Genetiğimiz hem besinlerle aldığımız kalorinin ne kadarının yakılacağını, hem de yağ olarak depolanan fazla kalorinin vücudumuzun hangi bölgesinde daha yoğun yerleşim göstereceğini belirlemede belirleyicidir. Yaşın metabolizma hızını belirleyen bir diğer önemli faktördür. 20-40 yaşlarına kadar metabolizma hızı en yüksek seviyedeyken, ilerleyen yaş bu hızı olumsuz etkiler. 50 yaşından sonra her 10 yılda bir metabolizma hızının yaklaşık yüzde 2 yavaşladığı bilinmektedir. Bunun sebebi ilerleyen yaşla birlikte fiziksel aktivitenin azalması, kas dokusunun azalması ve yağ dokusunun artışıdır. Gebelik dönemi ise metabolizma hızının arttığı dönemdir."
Vücutta yağ dokusu arttıkça bazal metabolizma hızının düştüğünü, kas dokusu arttığında ise yükseldiğini ifade eden Köksal, "Genellikle kadınlarda yağ dokusu erkeklere göre daha fazla, kas dokusu daha az olduğu için kadınların bazal metabolizma hızı erkeklere göre daha düşüktür. Tiroid hormonları olmak üzere adrenalin, noradrenalin ve büyüme hormonu gibi bazı hormonların metabolizma üzerinde önemli etkileri vardır. Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi) durumunda metabolizmamız yavaşlar, fazla çalışması (hipertiroidi) durumunda ise metabolizma hızlanır" dedi.

Uzun süre açlık ve yarı açlık durumlarında da bazal metabolizma hızında düşme gözlendiğini belirten Köksal, tehlikeye şu sözlerle dikkat çekti:
"Buna sebep olan faktör, vücudumuzun enerji azlığına adapte olma amacıyla dolaşımdaki başta tiroid hormonları olmak üzere hormon düzeylerinde değişikliklere yol açmasıdır. Uzun süre az besin alanlarda bazal metabolizma hızının yaklaşık yüzde 20 civarında azaldığı gözlenmiştir."
Düzenli egzersiz yapılmasının yağ yakımını artırıp kilo kontrolünü sağladığını, aynı zamanda kas kütlesinin artırılmasında da faydalı olduğunu ifade eden Köksal, konuşmasını şu hayati uyarılarla sonlandırdı: "Egzersiz dışında günlük fiziksel aktivitenin artırılması da ek katkı sağlamaktadır. Öğün atlanmasının metabolizmamız üzerine olan olumsuz etkileri sebebiyle öğün atlanmaması ve ara öğün alınması önemlidir. Bununla birlikte çok düşük kalorili şok diyetlerden kaçınılmalı, sağlıklı ve dengeli beslenilmelidir."

Mevsim geçişlerinde gün ışığının süresinin ve sıcaklıkların değişmesi, ruh sağlığında da bazı etkilere neden olabiliyor. Özellikle bahar aylarında, aşırı mutluluk durumu yaşanabildiği gibi ‘bahar depresyonu' da meydana gelebiliyor. Medicana Ataköy Hastanesi'nden Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Oya Bozkurt, bahar depresyonunun nasıl meydana geldiğini anlattı.

"Bazı insanlarda biyoritim uyumlanmakta zorlanıyor"
Bozkurt, "Mevsim değişiklikleriyle birlikte ısı değişiyor, sıcaklık değişiyor, günün miktarı azalıyor veya artıyor. Bu duruma bizim uyumlanmamız gerekiyor. Bunun için de biyoritmimiz devreye giriyor. Biyoritmimiz buna uyumlanıyor ama bazı insanlarda bu ritimde bazı sorunlar olabiliyor. İşte o zaman bazı sorunlar ortaya çıkıyor. Bahar girişlerinde havadaki iyon dengesinin bozulması, bizim bu hava değişiklikleriyle birlikte yorgun ve bitkin hissetmemize sebep olabiliyor. Ama bu genellikle birkaç hafta sürüyor. Bu uzun sürmeye başlarsa daha ciddi bir şeyden bahsedebiliriz. Çünkü mevsim dönüşlerinde depresyon, iki uçlu duygu durum bozuklukları, panik bozukluk gibi anksiyete bozuklukları, yeme bozuklukları, uyku bozukluklarının arttığı görülebiliyor. Özellikle de bu biyoritimle ilgili sorunları olan kişilerde bunları daha fazla görme olasılığımız olabiliyor" dedi.

Aşırı melatonin salınımı, kış depresyonuna neden oluyor
Mevsim geçişlerindeki depresyonun daha çok kimlerde görülebildiğine dair bilgi veren Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Oya Bozkurt, şu ifadeleri kullandı:
"Vardiyalı işlerde çalışanlarda, kadınlarda, D vitamini eksikliği, tiroid bozukluğu, demir eksikliği gibi anemisi olanlarda bu mevsim dönüşleriyle birlikte duygu durumlarında dalgalanmalar ve bozulmalar olabilir. Bunlardan en sık gördüğümüz, depresyon. Aslında bilinenin aksine depresyonu biz daha çok kış aylarında ve sonbaharda görüyoruz. Yazın ve ilkbaharda daha az görüyoruz. Bunun nedenini araştırmışlar. Çevresel faktörler, kalıtsal yatkınlık olabilir. Önceden depresyon öyküsü olanlar ya da ailesinde bipolar bozukluk öyküsü olanlarda daha çok görülüyor. Kış aylarında karanlığın artmasıyla birlikte melatonin (biyolojik saati düzenleyen hormon) salınımı artıyor. Bazı insanlarda bu salınım biraz daha fazla oluyor. Onlarda bitkinlik, yorgunluk, uykuya meyil gibi durumlar daha fazla görülüyor. Bu da bahar depresyonu olarak ortaya çıkıyor. Bahar depresyonunun özelliklerinden biri de biraz fazla uyumaktır. Ya da örneğin karbonhidratlara, şekerli gıdalara yönelme, isteksizlik, mutsuzluk, karamsarlık, uykuyla ilgili problemler hepsi bir arada depresyon olarak kendini gösterir."

"Güneş ışığı depresyona karşı en önemli etkenlerden biri"
Kadınların mevsimsel geçişlerden daha fazla etkilendiğini belirten Doç. Dr. Oya Bozkurt, "Bu dönemde kadınlar, mevsimsel depresyona erkeklerden 4 kat fazla yatkınlık gösteriyor. Vardiyalı işlerde çalışanlar güneş ışığından daha az faydalanıyorlar, gece çalışıp gündüz uyumak zorunda kalıyorlar. Geçmişte depresyon ya da ailesinde bipolar bozukluk öyküsü olanlar ile D vitamini ve depresyon arasında ilişki olduğu saptanmış. Çünkü D vitamininin de serotonin metabolizmasına etki ettiği görülmüş. Serotonin mutluluk hormonudur. Serotoninin de güneş ışığında salınımının arttığı görülmüştür. O yüzden güneş ışığı bizim için çok iyi bir etken. Tiroid hastalıkları, demir eksikliği anemisi gibi ek hastalığı olan kişilerde de mevsimsel depresyon görülebilir. Ayrıca anksiyete ve panik atak gibi hastalıklara daha önceden yatkınlığı olan kişilerin de mevsim dönüşlerinde hastalıkları alevlenebilir" ifadelerini kullandı.

Hastalığı olanlar, belirtilere dikkat etmeli
Mevsimsel depresyonu atlatmak için tavsiyelerde bulunan Doç. Dr. Bozkurt, bilinen bir psikolojik hastalığı olanların, mevsimsel depresyon belirtisi görülür görülmez doktora başvurmasını gerektiğini söyledi. Bozkurt, "Ek hastalıkları varsa onların tedavilerini yaptırması gerekir. Mutlaka gün ışığından faydalanmalılar, egzersizler bu anlamda faydalı olacaktır. Eğer gerçekten daha ağır ve tedavi gerektiren bir durumsa fototerapi uygulanabilir. Fototerapide ışık verilerek ve uykusuz bırakılarak melatonin hormonunun salgılanması azaltılıyor. Psikoterapiler ve daha ağır durumlarda ilaç tedavisine geçmek gerekebilir" dedi.

Kurban Bayramı yaklaşırken uzmanlardan sağlıklı beslenme konusunda önemli uyarılar gelmeye devam ediyor. Medical Point Gaziantep Hastanesi Diyetisyeni Zişan Sobacı, özellikle bayramın ilk gününde yapılan yanlış beslenme alışkanlıklarının mide ve bağırsak problemlerine neden olabileceğini söyledi. Sobacı, ağır ve yağlı et tüketiminin sindirim sistemini zorladığını belirterek, etin ortalama 1 gün dinlendirilerek tüketilmesinin doğru olduğunu söyleyerek vatandaşların daha dikkatli davranması gerektiğini ifade etti.

"Güne ağır ve yağlı et yemekleriyle başlamak büyük hata"
Kurban Bayramı'nda yapılan en büyük hatalardan birinin sabah saatlerinde ağır ve yağlı et yemekleri tüketmek olduğunu ifade eden Diyetisyen Zişan Sobacı, "Kurban Bayramı'nda yapılan en büyük hatalardan bir tanesi, güne ağır yemeklerle başlamak. Sabahın erken saatlerinde et tüketmektir. İlk kalktığımız zamanlarda, normal hafif bir kahvaltıyla güne başlayıp et tüketimini günün devamında tercih edebiliriz" dedi.

"Dinlendirilmiş et daha sağlıklı oluyor"
Kurban etinin kesildikten hemen sonra tüketilmemesi gerektiğini de vurgulayan Sobacı, uzmanların etin en az bir gün dinlendirilmesini önerdiğini söyledi. Yeni kesilmiş etin sindiriminin daha zor olduğuna dikkat çeken Sobacı, "Kurban kesildikten sonra etin bir gün dinlendirilmesini tavsiye ediyoruz. Çünkü yeni kesilmiş etin sindirimi çok daha zordur. Bu yüzden gün içerisinde biraz beklettikten sonra et tüketimini öneriyoruz. Et yeni kesildiği zaman içerisindeki enzim aktiviteleri devam ettiği için insan vücudu bunu daha zor sindirir. Ancak et dinlendirildiğinde, insan tüketimine daha uygun hale gelir ve sindirimi bizim için çok daha kolay olur" ifadelerini kullandı.

"Et tüketirken sebzeye de yer verilmelidir"
Bayram sofralarında yalnızca ete ağırlık verilmesinin yanlış olduğuna dikkat çeken Sobacı, sebze tüketiminin mutlaka artırılması gerektiğini belirterek, "Özellikle ağır etlerin yanında pilav, börek, pasta gibi şeker ve karbonhidrat tüketimi çok fazla olduğu zaman, etin sindirimini de oldukça zorlaştırdığı için bunu tavsiye etmiyoruz. Bunun yerine bol yeşil salata ve sebze tüketimini öneriyoruz" ifadelerine yer verdi.

Su tüketimi tavsiyesi
Su tüketiminin önemine de değinen Sobacı, protein ağırlıklı beslenmenin vücudun su ihtiyacını artırdığını söyledi. Bayram süresince günlük tüketimin üzerine ek olarak yarım litre ile bir litre arasında fazladan su içilmesinin faydalı olacağını belirten Sobacı, yeterli su tüketilmemesi halinde halsizlik, baş ağrısı ve sindirim problemlerinin görülebileceğini kaydetti.

"Bayramda acil başvuruları genelde yanlış beslenme nedeniyle gerçekleşiyor"
Özellikle Gaziantep gibi et tüketiminin yoğun olduğu bölgelerde vatandaşların daha dikkatli olması gerektiğini belirten Sobacı, "Kurban Bayramı'nda özellikle Gaziantep gibi et tüketiminin fazla olduğu yörelerde, sabahın erken saatlerinde kavurma gibi yağlı etlerle güne başlandığı için günün devamında ishal, kusma, halsizlik ve baş ağrısı gibi şikayetler görebiliyoruz. Hastalar acil servislere en çok bu nedenle başvuruyor ve bu durum tamamen yağlı et tüketimine bağlı oluyor" diye konuştu.
Kurban Bayramı'nda, Ramazan Bayramı'na oranla daha fazla protein tüketimi olduğu için sağlıklı beslenmenin büyük önem taşıdığını ifade eden Sobacı, vatandaşlara kontrollü et tüketimi, yeterli su alımı ve düzenli öğün çağrısında bulundu.

Son yıllarda sağlık alanında sıkça konuşulan "Genetik Check-Up" uygulamaları, klasik check-up'tan farklı olarak kişinin DNA yapısını analiz ederek gelecekte oluşabilecek hastalık risklerini değerlendirebiliyor.
Konuyla ilgili Acıbadem Adana Hastanesi Hematoloji Uzmanı Prof. Dr. Soner Solmaz, açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Solmaz, "Standart check-up'ta kan tahlilleri, görüntüleme yöntemleri ve fizik muayene ile kişinin o anki sağlık durumu analiz edilir. Genetik Check-Up ise kişinin DNA yapısını inceleyerek ileride karşılaşabileceği hastalık risklerini değerlendirmeyi amaçlar" dedi.

"DNA analiziyle genetik yatkınlık araştırılıyor"
Genetik Check-Up uygulamalarında kişinin genetik haritasının analiz edildiğini belirten Solmaz, "Bu testlerde özellikle kanser yatkınlığı, kalp-damar hastalıkları, diyabet riski ve bazı kalıtsal hastalıklarla ilişkili gen varyasyonları inceleniyor. Çünkü bazı genetik değişiklikler hastalık riskini artırabiliyor. Örneğin meme ve yumurtalık kanseriyle ilişkili BRCA1 ve BRCA2 genleri ya da kolon kanseriyle ilişkili bazı genetik mutasyonlar bu analizlerle değerlendirilebiliyor" diye konuştu.

"Sadece kanser değil, ilaç yanıtları da değerlendiriliyor"
Genetik analizlerin yalnızca hastalık riskleriyle sınırlı olmadığını söyleyen Prof. Dr. Soner Solmaz, "Bazı kişiler aynı ilaçlara farklı yanıt verebilir. Genetik analizlerle ilaç metabolizması ve ilaç duyarlılıkları hakkında da bilgi edinilebiliyor. Bunun yanı sıra metabolizma yapısı, spor performansı, vitamin-mineral ihtiyaçları ve bazı beslenme eğilimleriyle ilgili veriler de elde edilebiliyor. Bu analizler kişiye özel sağlık planlaması açısından önemli bilgiler sunabiliyor" ifadelerini kullandı.

"Genetik risk hastalık anlamına gelmiyor"
Genetik yatkınlığın kesin hastalık anlamına gelmediğini vurgulayan Hematoloji Uzmanı Prof. Dr. Solmaz, "Bir kişide genetik risk bulunması o hastalığın mutlaka gelişeceği anlamına gelmez. Ancak riskin bilinmesi, erken takip ve koruyucu önlemler açısından önemli avantaj sağlar. Özellikle ailesinde kanser, erken yaşta kalp hastalığı veya kalıtsal hastalık öyküsü bulunan kişilerde genetik değerlendirmeler oldukça önem taşır. Riskli bireylerde erken tarama programları ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birçok hastalığın önüne geçmek mümkün olabiliyor" dedi.

"Genetik veriler uzman değerlendirmesiyle anlam kazanıyor"
Genetik test sonuçlarının mutlaka uzman hekimler tarafından değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken Solmaz, "Genetik veriler tek başına yorumlandığında yanıltıcı olabilir. Bu nedenle sonuçların kişinin aile öyküsü, yaşam tarzı ve klinik bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir" şeklinde konuştu.

Bazı yaz günlerinde sadece güneş kremlerinin de yeterli olmayacağına dikkat çeken Dikdur, "Bazı yaz günlerinde güneş kreminin bile yeterli olmadığı günler olabiliyor. Özellikle deniz kıyısında UV koruma faktörlü deniz kıyafetlerinin giyilmesini öneriyoruz. Bunlarda yeni doğandan itibaren birçok seçenek mevcut. Bu önlemlerin yanı sıra UV korumalı şapka kullanımı da oldukça fazla önem arz ediyor" diye konuştu.