2978 Metre yükseklikteki Mereto Dağı’nın zirvesine yakın köylerden biri de Çalışlar’dır. Bu köyde, 1990’lara kadar Ermeni ağırlıklı vatandaşlar yaşamlarını sürdürürdü. 35-40 Yıl sonrasında bu köye dönen 5-6 Ermeni aileden Kaplan, Kabe, Avcı ve Taş ailesi, İstanbul’da farklı mesleklerde çalışan Ermeniler, şimdi de doğup büyüdükleri topraklarına dönüş yapıyor. Onların dönüşü, Ezidi hemşerilerimizin dönüşü kadar bizi mutlu ediyor. Hoş gelsinler, hoş dönsünler...
İstanbul Unkapanı’nda ağırlıklı olmak üzere 7 bin 500 Sasonlu Ermeni aile yaşıyor. Kuyumculuk işi başta olmak üzere birçok sektörde adından söz eden Ermeni vatandaşlar, yıllar önce terk ettikleri köylerinin yolunu tutuyor. SGK’dan emekli olan 62 yaşındaki Celal Kabe, birkaç ay öncesinde döndüğü Çalışlar’dan güzel mesajlar veriyordu; “40 yıl önce buradan ayrılmıştım. Tekrar döndüğüm için çok mutluyum, çünkü burası köklerimizin olduğu toprağımız…”
MERETO ETEKLERİNE DÖNÜŞ
Bir zamanlar kuş uçmaz, kervan geçmez Sason’un 2978 metre yükseklikteki Mereto Dağı, birkaç metre aşağısındaki Çalışlar köyündeyiz.
Sason’da Ermenilerin halen yaşamlarını sürdürdükleri tek köy belki de Çalışlar’dır.
35-40 Yıl önce bazı nedenlerle İstanbul’un yolunu tutan Ermeniler, günümüzde İstanbul’un Unkapanı ve Kurtuluş semtlerinde yaşıyor.
Resmi kayıtlara göre İstanbul’da yaşayan Sasonlu Ermeni sayısı 7 bin 500.
Bu rakamı duyduğumuzda hem sevindik hem de çok şaşırdık.
Sevindik çünkü varlıklarını İstanbul’da sürdürmeleri mutlu ettiği için, şaşırdık çünkü 7500 kişinin orada olduğundan haberimiz olmadığı için.
Yurt dışına göçenlerin ise rakamı kesin olarak bilinmiyor.
Son dönemlerde yeni süreçle birlikte, Sason Dağı eteklerinde güzel bir rüzgar esiyor.
Hava sıcaklığının yer yer 39 ile 40 dereceyi gösterdiği Mereto Dağı doruğunda dört mevsim görülen kar örtüsü, iklim koşullarının değişmesinden dolayı olsa gerek, o beyaz örtü de yok artık.
Yazın ortasında eriyen kar suları, Ermenilerin yaşamlarını sürdürdükleri Çalışlar köyüne paralel akan derenin buz gibi soğuk suyuyla buluşurdu.
Bir de dereye yakın yerlerden akan şelaleler derelerle buluştuğunda adeta coşardı.
Mereto’nun zirvesine baktığımızda ne kar ne de o berrak akan sular kalmıştı.
Kuraklık, dereleri de kurutmuştu.
Korkunç boyuttaki su çekilmesi, bölgedeki canlı popülasyonunu da tehdit eder duruma gelmiş.
Dere yatağındaki manzara bizi hüzünlendirirken, dağın eteğinde umut verici şeyler de oluyordu.
Başta İstanbul’a göçen 7 bin 500 aileden 20’si geri dönmenin hazırlığı içindeydi.
Halihazırda dönen birkaç aile mutluydu.
65 haneli Çalışlar’ın muhtarı Yahya Yaşar, dönüşlerine çok sevindiği eski arkadaşları için çok güzel mesajlar veriyordu:
“Onlarla beraber büyüdük. Yıllar önce buradan ayrılıp gittiklerinde yüreğimizden bir şey kopmuştu. Beraber büyüdüğümüz arkadaşlarımız İstanbul ya da Avrupa’nın yolunu tuttuklarında çok üzülmüştük. Biz bu kardeşlerimizle akrabayız. Ağabeyimin eşi ve gelini Ermeni kökenli. Akraba olduk, et-tırnak olduk. Bazıları onları azınlık görüyor ama biz kendimizi onlarla çoğalmış hissediyoruz.”
40 yıl süreyle İstanbul’da çalıştıktan sonra köyüne dönüş yapan Ermeni kökenli Celal Kabe, muhtar Yaşar’ı pür dikkat dinliyordu.
Yaşar, “Onlar bizim zenginliğimiz. Biz burada onlarla çok daha mutluyuz” diyor ve ekliyordu:
“Çalışlar köyünün yukarı mahallesinde Ermeni ailelerimiz yaşamlarını sürdürüyorlar. Gelenek ve göreneklerini devam ettiriyorlar. Bugün Sason’da bir düğünümüz var. Ermeni kardeşlerimizi davet ettik. Onlar da düğünlerimize geliyorlar. Biz de onların düğünlerine katılıyoruz. Bundan daha güzel bir şey olabilir mi?”
“BURADA ÇOK DAHA MUTLUYUZ”
Sason’da yaşamını sürdüren Ermeni kökenli aile sayısı 10’a ulaşmış.
20 Ailenin de dönüş hazırlıklarına başladığı şu günde, bir süre önce köye yerleşen Celal Kabe çok mutlu olduklarının altını çiziyordu.
Geçmişte yurt içi ve yurt dışında pek çok ailenin tatillerini geçirmek için ağırlıklı olarak yaz aylarında topraklarının yolunu tutmak için Mereto eteğindeki köylere geldiklerini anlatan Kabe, önemli bir mesaj veriyordu:
“Yaşımız ilerledi, biz artık topraklarımızda ölmek istiyoruz. 40 Yılı aşkındır İstanbul’dayım. Emekli oldum. Bundan sonraki yaşamımı köyümde sürdürmek istiyorum. İstanbul’daki birçok ailemiz buraya gelmek ve modern evler inşa etmeyi planlıyorlar. Köyümüzün havası, İstanbul’un sokaklarından çok daha güzel çünkü ne trafik ne de gürültü kirliliği var. Mereto Dağı’nın etrafında püfür püfür esen bu güzel hava dünyanın hiçbir yerinde yok.”
Mereto Dağı’na Çalışlar’dan çıkacak 18 kilometrelik yol şimdi de asfaltlanıyor.
Çalışlar köyünde oturanlar kadar, misafir olarak köye gelen Ermeni kökenli vatandaşlar da gelecekten bir hayli ümitli.
Celal Kabe, yol genişletme çalışmalarının başladığı Sason’a çıkacak yolun aynı zamanda gelecekte turizm güzergâhı olabileceğini de söylüyor:
“Geçmişten günümüze bu yol güzergâhı patikaydı. Bir aracın güçlükle geçebileceği yoldu. Ama şimdi dağa çıkacak yol, asfalt seriminden sonra turizm umuduyla bu güzergâh hayat bulacak.”
Ermeni kökenli Kabe, yıllar sonra geldiği köyünde çok mutluydu.
Çalışlar köyü muhtarı Yahya Yaşar, 65 haneli köyün yaz mevsiminde ikiye katlandığını söylemeden de edemiyordu:
“Önceki yıllarda Ermeni vatandaşlar yaz tatillerini geçirmek için köye gelirlerdi. Ancak 15 gün ya da 1 ay kalabiliyorlardı. Şimdi yakınlarımız dönmemek üzere kalmak istiyorlar. Yeni süreç başladı. Ziyaretler ve dönüşler hız kazandı. Tarihleri burada olan Ermeni kardeşlerimizi aramızda görmek bizleri çok daha mutlu kılıyor. 7.500’ü Aşkın Sasonlu Ermeni’nin büyük çoğunluğu İstanbul’da ve kardeşlerimizin artık köylerine döneceklerine inanıyorum.”
Kuşkusuz dönüş yapanların beklentisi bazı ‘yaşamsal sorunların’ çözüm bulması.
Sason’daki Ermeni kökenli vatandaşlar, bazı sorunlar yaşasa da Beşiri Ovası’ndaki Ezidiler kadar çözümü zor olan ‘yaşamsal sorunları’ yok.
Beşiri Ovası’nda Ezidi vatandaşları dinlediğimizde, uzun süre işlenmeyen topraklar ile köye yerleşenler yüzünden yaşadıkları zorluklar vardı ama Sason’da böyle bir sorun yok.
Onlar daha çok altyapı sorunlarının çözümünü bekliyor.
Mereto’ya çıkacak turizm yolunun asfalt serimi biterse bir de yurt dışından gelecek konuklar için Mereto’nun eteğinde bir millet bahçesi tarzında bir dinlenme alanı yapılırsa; işte o zaman 2978 metre yükseklikteki güzellik ve zenginlik görülmeye değer.
Özetle; Mereto Dağı eteğinde de artık güzel şeyler oluyor, güzel şeyler konuşuluyor.
Sağlıkla kalın.