(Bölüm 2 – Küçük Akarsular)
Bir önceki yazımda Batman’ın büyük su kaynaklarını Dicle, Batman, Garzan ve Sason çaylarını ele almıştım.
Bu bölümde ise daha az bilinen ama yöre insanının günlük yaşamına can veren küçük su kaynaklarını tanıtacağım.
Çünkü büyük nehirler coğrafyayı şekillendirirken, küçük kaynaklar köylünün tarlasını sulayan, çocukların serinlediği, köyün çeşmesini dolduran hayat damarlarıdır.
İşte Batman’ın küçük ama değerli su kaynakları…
Batman’ın Küçük Su Kaynakları
Sevek Deresi: Sason ilçesi merkezinde Kayabaşı köyünden doğar. Yaklaşık 6,6 km uzunluğunda olup kuzeydoğuya doğru akarak Sason Çayı’na (Han Deresi) katılır. Oradan Batman Çayı’na ve ardından Batman Barajı’na ulaşır.
Şevay Deresi: Batman-Bitlis sınırındaki dağlık bölgeden çıkar. 15,2 km uzunluğa sahip olan dere, Yenidoğan köyü yakınında Garzan Barajı’na dökülür.
Merga (Angebire/Değirmendere)Deresi: Kozluk ilçesi Geçitaltı köyünden doğar. Yaklaşık 26,2 km boyunca Alıçlı ve Norşin köylerinden geçer. Yerel halk arasında farklı isimlerle anılsa da dere Merga Deresi adıyla Garzan Çayı’na karışır.
Zugut Deresi: Batman’ın kuzeydoğusundaki, Tuzlagözü mevkiinden çıkar. 29,4 km uzunluğundaki dere, Çayönü köyü yakınlarında Garzan Çayı’na ulaşır.
Küllük Deresi: Bekirhan beldesinin doğusundan doğar. 27,8 km uzunluğunda olup Dövecik köyü civarında Batman Çayı’na karışır.
Aşağıyankılı Deresi: Yankılı köyü üzerindeki dağlık alandan çıkar. 17,2 km uzunluğa sahip olup Örensu köyü yakınında Garzan Çayı’na ulaşır.
Rapka Deresi: Kahveci köyü civarından kaynağını alır. 37,8 km boyunca akar ve İki Köprü beldesi civarında Garzan Çayı’na katılır.
Bu küçük dereler, yalnızca suyun değil ayrıca tarımın, doğanın ve yerel yaşamın sürekliliğinin de taşıyıcısıdır.
Yeraltı Su Kaynakları
Batman kırsalında açılan kuyular, köylülerin hem içme suyu hem de sulama ihtiyacını karşılamaktadır. Bu nedenle çoğu zaman göz ardı edilen yeraltı suları, aslında ilin en stratejik doğal kaynaklarından biridir.
Zilek Kaynakları: Batman’ın 12 km güneybatısında, Diyarbakır sınırında yer alan kalker akiferden çıkar. Yaklaşık 6,5 m³/s debi ile bölgenin en önemli yeraltı su kaynağıdır.
Göletler
Batman’da doğal göl bulunmamakla birlikte, DSİ tarafından yapılan iki sulama göleti vardır:
- Gercüş–Kırkat Göleti: 3,16 milyon m³ hacimli, 350 hektar sulama alanına sahiptir.
- Kozluk–Ceffan Göleti: 6,85 milyon m³ hacimli, 332 hektarlık alanı sulamakta ve yılda yaklaşık 4 milyon m³ su kullanılmaktadır.
Jeotermal Kaynaklar
Son yıllarda yapılan araştırmalarda Kozluk/Taşlıdere jeotermal alanında, 83°C sıcaklığa ve 16L/sdebiye sahip bir sıcak su kaynağı tespit edilmiştir.Bu potansiyel, gelecekte termal enerji ve sağlık turizmi açısından önemli bir fırsat sunabilir.
Sonuç
Batman’ın su zenginliği yalnızca Dicle ve büyük kollarından ibaret değildir. Küçük dereler, yeraltı suları, göletler ve jeotermal kaynaklar da bu coğrafyanın su mozaiğini tamamlamaktadır.
Eğer petrol Batman’ın ekonomik geleceğini temsil ediyorsa, bu küçük sular da halkın günlük yaşamındaki gerçek bereketi simgeler.
Batman gerçekten bir “su kulesi” olabilir, ancak bu kulenin musluklarının gelecek nesiller için açık kalması gerekir.
Petrol Batman’ın sembolü olabilir ama su onun gerçek yaşam kaynağıdır.
Hoşçakalın, bilimle kalın.