Kış geldi, dışarda hava buz gibi.
Köylerin çoğunda aman çocuklar üşümesin diye sobalar gürül gürül yanar.
Bacalardan dumanlar ince uzun bir nehir gibi gökyüzüne akar.
Hava kirliliği, dünyanın en büyük sağlık ve çevre sorunlarından biridir.
İki bağlamda gelişir: iç mekan (ev) hava kirliliği ve dış mekan hava kirliliği.
Dünya çapında milyarca insan hâlâ katı yakıtlar (odun, sap-saman, ağaç dalı, kömür ve tezek gibi) ve gazyağı kullanarak açık tandırlarda, ateşlerde ve verimsiz sobalarda yemek pişiriyor.
Bu insanların çoğu yoksul ve düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor.
Kentsel ve kırsal alanlar arasında daha temiz yemek pişirme seçeneklerine erişimde büyük bir fark var.
Kapalı Alan Hava Kirliliği
Yemek pişirme ve ısınma amacıyla yakılan odun, mahsul atıkları-mısır sapı- ve tezeklerden kaynaklanan iç mekan hava kirliliği, dünyanın en yoksul kesimleri için büyük bir sağlık riski oluşturuyor.
Bir zamanlar doğuya seyahatlerimde köylerde tezek kulelerini görmek mümkündü.
Özellikle yoksul hanelerde
bu tür yakıtların yakılması,
solunum yolu hastalıklarına ve
erken ölüme yol açabilen hava kirliliğine neden olur.
Dünya Sağlık Örgütü, iç mekan hava kirliliğini
"dünyanın en büyük çevresel sağlık riski"
olarak adlandırmaktadır.
Kapalı alan hava kirliliği erken ölüm için
önde gelen risk faktörlerinden biridir.
Kapalı alan hava kirliliği, yoksul ülkelerde
ölümlerin başlıca risk faktörüdür
Kapalı alandaki hava kirliliği,
dünyanın en büyük çevre sorunlarından biridir;
özellikle de yemek pişirmek için
temiz yakıtlara erişimi olmayan
dünyanın en yoksul kesimleri için.
Ev içi hava kirliliği, ev içinde ve çevresinde,
akciğerlerin derinliklerine nüfuz edip
kan dolaşımına karışan
küçük parçacıklar da dahil olmak üzere
çeşitli sağlığa zararlı kirleticiler içeren
verimsiz ve kirletici yakıt ve
teknolojilerin kullanımından kaynaklanır.
Bunun başında her çeşit soba, kuzine ve
sadece ev içi ocak sayılabilir.
Yetersiz havalandırmalı konutlarda,
iç mekan dumanında kabul edilebilir seviyenin
100 katı kadar ince partikül bulunabilir.
Maruziyet, özellikle ev ocağının yakınında
en çok zaman geçiren kadınlar ve
çocuklar arasında yüksektir.
Kirletici yakıt ve teknolojilere bağımlılık,
verimsiz bir cihazda yemek pişirmek ve
yakıtı toplayıp hazırlamak için
önemli miktarda zaman gerektirir.
Verimsiz soba yanmasıyla ortaya çıkan
siyah karbon (kurumlu parçacıklar) ve
metan hava kirleticileridir.
Soba ve kömürden karbon monoksit
zehirlenme vakaları ne yazık ki
her yıl vuku buluyor.
Üstelik ev içi hava kirliliği de
dış ortam hava kirliliğine
önemli ölçüde katkıda bulunur.
Kapalı alan hava kirliliği, kalp hastalığı, zatürre, felç,
diyabet ve akciğer kanseri de dahil olmak üzere
dünyadaki önde gelen ölüm nedenlerinin
birçoğu için bir risk faktörüdür.
Dolayısıyla, iç mekan hava kirliliği sorununun
ekonomik açıdan belirgin bir ayrımı vardır:
Yüksek gelirli ülkelerde neredeyse tamamen
ortadan kaldırılmış bir sorundur,
ancak düşük gelirli ülkeler içinbüyük bir çevre ve
sağlık sorunu olmaya devam etmektedir.