**Dünyanın en erken yerleşme yerlerinin başını Batman Çayı havzasındaki Hallençemi ile Batman Havalimanı’nın karşısındaki Demirköyü höyüğü çekiyor. Bu çalışma 1989 yılındaki kazıda belgelenmişti.
**Batman’ın çekirdeği olan İluh’ta bir zamanlar tek katlı kerpiç evler, toprakla fazla ilgilenen ve özgürlüğüne daha düşkün olan insanların seçimiydi.
EN ERKEN YERLEŞME YERİ BU HAVZA…
Dün de bu sütunda çok zengin bir akarsu yatağı olan Batman Çayı’na dikkat çekmiştik.
Dün telefonumuzun ucunda Batmanlı hemşehirimiz arkeolog Doç. Dr. Enver Akın vardı.
Uzun bir süredir Dicle Üniversitesi’nin arkeoloji bölümünde görev yapan öğretim üyesi Doç. Dr. Akın, dikkat çeken bir konuya açıklık getiriyordu;
“Dünyanın en erken yerleşme alanlarından biri Kozluk-Hallençemi, diğeri ise Batman Çayı havzasındaki Havalimanı karşısında Demirköy höyüğüdür. 1989 Yılında ABD’li arkeolog Michael Rosenberg başkanlığında süren kazıda ben de görev almıştım. İki höyükte de çok önemli bulgular gün yüzüne çıkarılmıştı.”
En erken yerleşme yerlerinin de oval şekilde olduğunu hatırlatan Doç. Dr. Akın, Diyarbakır-Çayönü höyüğünün de Demirköy’den etkilendiğini hatırlatıyor ve ekliyor;
“Eski dönemin yapılarında kullanılan taşlar çamurla birleştirilirdi ve bu yapıların taşları tamamen akarsu taşlarından oluşurdu. Eski konutlar ovaldi, yani yuvarlak yapılardı. En erken yerleşim birimlerinde oval yapılan evlerin üstü ise kamıştan yapılan örtüyle kapatılırdı. Maden ve teknolojinin keşfi ile birlikte sonradan artık yapılar dikdörtgen ve kare şeklinde odalara dönüştüğünü görüyoruz.”
33 Yıl önce Batman Çayı kıyısında dünyanın en erken yerleşme yerinin keşfedildiği kazı gün yüzüne çıkarılmıştı ama maalesef önemli kazıların devamı gelmemişti.
İLUH’TAKİ ESKİ YAPILAR
Batman’ın çekirdeğini oluşturan tek katlı kerpiç evler, daha ağırlıklı İluh Tepebaşı’ndaydı.
O toprak evlerin çoğu son yıllarda betonlaştı.
Ancak o tek katlı evler, bir zamanlar bu ovada toprakla fazla ilgilenen insanların seçimiydi.
Kentin daha çok ucra mahallelerinde oturanlar, şehir merkezinden uzak olsa da kendine göre konforlu saydığı tek katlı yapılarda özgürce yaşamayı tercih ettiği için tek katlı yapıları tercih ediyordu.
Onlar daha çok kurdukları aileyle mutlu bir yaşam peşindeydiler.
Çok katlı apartman kültüründen uzak olanlar daha çok ücra ve eski köylerdeki yapılarda yaşamlarını sürdürmekten yanaydılar.
KÖYLERDE ESKİ KONAKLAR DA KALMADI
Eskiden köylerde, hatta bu şehrin ilk mahallesi olan İluh’ta iki katlı kerpiç konaklar vardı.
O konaklarda ağırlanan misafirlerin vedaları hüzünlü geçerdi.
Bu yüzdendir ki o hüzünlü yapılarda yaşanan insan hikayeleri halen anlatılır, konuşulur.
Hale köylerde tek-tük ayakta kalan eski konaklara baktığımız zaman anlarsınız orada çok güzel bir yaşantının geçtiğini…
Tıpkı Batman’ın ilk mahalleleri İluh, Çarşı ve Akyürek’teki cadde-sokakların dar oluşu da eski yaşam biçimini göz önüne seriyor.
Kısacası; bir dönemler insanlar yaşadıkları yerlerde kendileri gibi ilişkilerini ve oturdukları yerleşim birimlerini de şekillendirmişler.
Sağlıkla kalın.