15Mayıs Kürtlerin Dil Bayramı olarak kutladıkları bir gün. Değişik ulusların veya ırkların yada etnisitelerin varlıklarının göstergesi olan bazı konularda dönemleri veya anları simgesel olarak kalıcılaştırmak için bu tür adımların atıldığı biliniyor. Bu gün Kürtler için de öyle günler arasından sayılabilecek bir gün. Newroz gibi, 1 Mayıs gibi kutlanmasa da Edebiyat ve dilin sürdürülmesi açısından bize göre oldukça önemli bir gün.
NEDEN 15 MAYIS
Bugünün neden önemli olduğu veya bu tarihin neyi ifade ettiği de sorulabilir. Günün önemi bir dile sahip çıkmanın zorunluluk ve gerekliliğinden geliyor. 15 Mayıs ise bunun başlangıcı olarak çıkarılan bir derginin yayım tarihi.
Şama sürgün olarak giden veya gitmek zorunda kalan Bedirxan ailesinin mensuplarından olan Mir Celadet Bedirxan ve arkadaşları Suriye’nin başkenti Şam’da Kürt dilinin korunması ve geliştirilmesi çalışmaları çerçevesinde neler yapabileceklerinin hesabını yaparlar.
Zaten çok zor koşullarda yaşadıkları için hem siyasi hem de ekonomik sıkıntılar çekmektedirler. Ancak uğrunda bedeller ödeyerek sürdürdükleri mücadelelerinde yenik durumdadırlar. Siyasal alanda dikenler ve zorluklar vardır. Bu durumda Edebiyat alanında yapılabilecekleri tartışırlar ve sonuçta bir dergi yayınlamaya karar verirler. 1930’ların zorlu koşullarından bahsediyoruz.
Bu kararlaşmalardan sonra 15 Mayıs 1932 tarihinde “HAWAR” adlı dergiyi çıkarırlar. Bu dergi önemli özellikler taşımaktadır.
Birincisi Kürtçe çıkarılan bir dergidir. İkincisi o dönemin koşulları içerisinde Edebiyat yoluyla dilin korunması ve etnisitenin varlığını sürdürülmesi için önemli bir kaynak olacaktır. Üçüncüsü yazım lehçesi kurmanci olduğu halde Soranice ve zazacaya da yer vermiş ve dilin bütünlüğü korunmaya çabalanmıştır. Dördüncüsü Arap ve Latin alfabeleri birlikte kullanılmak suretiyle yazılanların daha iyi anlaşılması sağlanmaya çalışılmıştır. Beşincisi Latif Alfabesine geçişin temeller atılmıştır. Böylece özellikle Avrupa’daki gelişmelerle ilgili olarak önemli bir adım atılmıştır. Altıncısı bu sayede iletişim ve bilgi alışverişi sağlanmıştır.
Bu maddeleri sıralamak ve artırmak mümkün ancak sanırım bunlar bile Hawar dergisinin anlamı ve önemi için yeterli olabilecektir.
Hawar dergisinin yayımlanmasında emeği geçen Celadet Bedirxan, Nurettin Zaza, Cigerxwin,Osman sabri gibi şahsiyetler sayesinde Kürtler hem yeni bir Latin alfabeye sahip oldular hem de dil ve edebiyat alanındaki gelişmelerin temelini attılar. Elî Hariri,Faqiyê Tayra, Melayê Cizirî ve Ahmedê Xanî çizgisinin devamı da bu çalışmalarla sürdürülmüş oldu.
Hawar dergisi yayınlarını 1932-1943 tarihleri arasında sürdürdü. Çok zor koşullarda sürdürülen bu çalışmalarda belirtilen dönem içerisinde 57 sayı çıkarıldı.24. sayıdan sonra ise kullanılan alfabe tamamen Latin alfabesi harfleri olmuştur.
Bu çalışmanın diğer önemli bir yanı ise Kürtçenin yazım temellerinin belirlenmesi konusunda sunulan öneri ve yapılan katkıdır. O dönemde yapılan tartışmaların bir çoğu halen yazım kuralları içerisindeki önemini korumaktadır.
Bu nedenledir ki bu ekibin ortaya çıkardığı ürün olan HAWAR dergisinin çıkış tarihi aynı zamanda Kürtler için dil bayramı günü olarak kabul edilmiştir.
Kürt dili konusundaki yasaklar nedeniyle özellikle yazım alanında büyük sıkıntılar çekilmiştir. Arap alfabesini kullanabilen ve yazabilen insan sayısının az olması öte yandan Latin alfabesini kullanabilenlerin Kürt dili ile yazı yazmalarını önündeki engeller nedeniyle Ülkemizde bu alanda büyük sıkıntılar çekilmiştir.
Günümüzde bu dilin yazım alanında da kullanılması ile birlikte Kürtçenin zenginliği de anlaşılmış oldu. Kürd Enstitüsü öncülüğünde sürdürülen çalışmalar ve yerellerde ise özellikle Kürdi Der bünyesinde sürdürülen atölye çalışmaları sayesinde Kürtçe bir çok eser verildi. Uzun süren tartışmalarda önce bazı üniversitelerde açılan bölümler ardından da Kürtçenin seçmeli ders olarak okutulması ile Kürt dili kendini yeniden inşa ederken sağlanan duyarlılık sayesinde de canlı bir dil dünya edebiyatını kazandırılmış oldu. Yaklaşık 40 milyonluk bir insan topluluğunun ana dili olan bu dilin korunması ve yaşatılması için biran önce eğitim ve öğretim dili olarak kullanılması gerekmektedir. Bu insani bir talep ve haktır ve yasal güvenceye bağlanmalıdır.
Yaşayan hiçbir dilin öldürülmemesi ve yok edilmemesi dileğiyle Kürt dil bayramını kutluyoruz.